Boğaz ağrısı neden olur? Nedenleri ve eşlik eden belirtiler

Boğaz ağrısı neden olur sorusu, özellikle sonbahar ve kış aylarında en çok sorulan sağlık sorularından biri. Yutkunurken batma, yanma, kuruluk ve kaşınma hissiyle kendini gösteren boğaz ağrısı çoğu zaman basit bir enfeksiyonun parçasıdır ve bir hafta içinde kendiliğinden geçer. Yine de nedenini bilmek önemlidir; çünkü hangi durumda evde dinlenmenin yeteceği, hangi durumda hekime gitmek gerektiği buna bağlıdır.

Boğaz ağrısı neden olur? En sık neden virüsler

Boğaz ağrılarının büyük çoğunluğu virüslerden kaynaklanır. Soğuk algınlığı ve grip virüsleri bunların başında gelir. Viral boğaz ağrısına genellikle burun akıntısı, hapşırma, öksürük, ses kısıklığı ve hafif ateş eşlik eder.

Viral enfeksiyonlarda antibiyotik işe yaramaz. Antibiyotikler yalnızca bakterilere etki eder; virüse bağlı boğaz ağrısında iyileşmeyi hızlandırmaz, üstelik yan etkilere ve antibiyotik direncine yol açabilir.

Bakteriyel boğaz enfeksiyonu: Beta mikrobu

Boğaz ağrılarının daha küçük bir bölümü bakterilere bağlıdır. En bilinen etken, halk arasında “beta” olarak anılan A grubu streptokoktur. Okul çağındaki çocuklarda daha sık görülür.

Beta enfeksiyonunu düşündüren ipuçları şunlardır:

• Aniden başlayan şiddetli boğaz ağrısı
• Yüksek ateş
• Bademciklerde şişlik, kızarıklık ve beyaz lekeler
• Boyundaki bezelerde ağrılı şişlik
• Öksürük ve burun akıntısının olmaması

Bu belirtiler tek başına tanı koydurmaz. Kesin tanı için hekim boğazdan sürüntü alarak hızlı test ya da boğaz kültürü yapar. Sonuç pozitifse antibiyotik tedavisi başlanır ve ilacın hekimin belirttiği süre boyunca eksiksiz kullanılması gerekir.

Bademcik iltihabı ve farenjit

Farenjit, yutağın iltihaplanmasıdır; boğaz ağrısının tıptaki en yaygın karşılığıdır. Bademcik iltihabı (tonsillit) ise boğazın iki yanındaki bademciklerin enfeksiyonudur. İkisi sıklıkla birlikte görülür ve hem virüslere hem bakterilere bağlı olabilir.

Enfeksiyon dışı nedenler

Her boğaz ağrısı mikrop kaynaklı değildir. Özellikle haftalarca süren ya da sık tekrarlayan ağrılarda şu nedenler akla gelir:

• Alerji: Polen, toz, küf ve hayvan tüyüne bağlı geniz akıntısı boğazı tahriş eder.
• Kuru hava: Kaloriferli ve klimalı ortamlarda, özellikle sabah uyanınca hissedilen kuruluk ve ağrı.
• Ağızdan nefes almak: Burun tıkanıklığı olanlarda gece boyunca boğaz kurur.
• Sigara ve hava kirliliği: Duman, boğaz zarını sürekli tahriş eder.
• Reflü: Mide asidinin boğaza kadar yükselmesi, sabahları ağrı, ses kısıklığı ve boğazda takılma hissi yapabilir.
• Sesin zorlanması: Uzun süre yüksek sesle konuşmak ya da bağırmak.

Tek taraflı boğaz ağrısı neden olur?

Boğazın yalnızca bir tarafında hissedilen ağrı; bademcik iltihabı, o taraftaki bir diş ya da kulak sorunu, aft ya da geniz akıntısına bağlı olabilir. Şiddetli tek taraflı ağrıya ağzı açmada zorluk, yüksek ateş ve seste boğuklaşma eşlik ediyorsa bademcik çevresinde apse gelişmiş olabilir; bu durum aynı gün hekime başvurmayı gerektirir.

Çocuklarda boğaz ağrısı

Çocuklar yılda birkaç kez üst solunum yolu enfeksiyonu geçirir ve boğaz ağrısı bunun olağan bir parçasıdır. Küçük çocuklar ağrıyı tarif edemeyebilir; yemek yemeyi reddetme, yutkunurken ağlama ve salya artışı ipucu verir. Okul çağındaki çocuklarda beta enfeksiyonu daha sık görüldüğü için ateşli boğaz ağrılarında hekim muayenesi önemlidir.

Boğaz ağrısı ne kadar sürer?

Virüslere bağlı boğaz ağrısı genellikle üç-yedi gün içinde hafifler. Bir haftadan uzun süren, giderek kötüleşen ya da sık tekrarlayan ağrılar başka bir nedeni düşündürür ve değerlendirme gerektirir.

Boğaz ağrısı bulaşıcı mı?

Nedeni enfeksiyonsa evet. Virüsler ve bakteriler öksürük, hapşırık ve konuşma sırasında saçılan damlacıklarla, ayrıca kirli ellerle ve ortak kullanılan bardak, çatal gibi eşyalarla yayılır. Hasta kişinin ellerini sık yıkaması, ağzını kapatarak öksürmesi ve ateşi varken evde dinlenmesi bulaşmayı azaltır. Alerji, reflü ya da kuru havaya bağlı boğaz ağrısı ise bulaşıcı değildir.

Hangi durumlar acildir?

• Nefes almada güçlük ya da hırıltılı, sesli solunum
• Tükürüğünü yutamama, ağızdan salya akması
• Ağzı açamama, boyunda belirgin şişlik
• Seste ani boğuklaşma

Bu belirtilerde 112 aranmalı ya da acil servise gidilmelidir.

Hekime ne zaman başvurmalı?

Boğaz ağrısı bir haftada geçmediyse, 38 derecenin üzerinde ateş birkaç gün sürdüyse, bademciklerde beyaz lekeler ya da ciltte döküntü varsa hekime görünmek gerekir. Üç haftadan uzun süren ses kısıklığı da mutlaka araştırılmalıdır. Bağışıklığı baskılanmış kişiler, kemoterapi görenler ve kronik hastalığı olanlar ise beklemeden başvurmalıdır.

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi yerine geçmez. Şikâyetleriniz için bir hekime başvurun. Acil durumlarda 112’yi arayın.