Öksürük neden olur? Kuru ve balgamlı öksürüğün nedenleri

Öksürük neden olur sorusunun ilk yanıtı şaşırtıcı gelebilir: Öksürük bir hastalık değil, vücudun savunma refleksidir. Solunum yollarına kaçan tozu, dumanı, mikropları ve birikmiş salgıları dışarı atmanın yoludur. Bu yüzden her öksürüğü hemen bastırmaya çalışmak doğru değildir. Ancak haftalarca süren ya da başka belirtilerle birlikte görülen öksürük, altta yatan bir sorunun habercisi olabilir.

Öksürük neden olur? Sürenin söyledikleri

Hekimler öksürüğü değerlendirirken önce ne kadar sürdüğüne bakar.

• Akut öksürük: Üç haftadan kısa sürer. Çoğunlukla soğuk algınlığı, grip gibi enfeksiyonlara bağlıdır.
• Subakut öksürük: Üç ile sekiz hafta arasında sürer. Genellikle geçirilen bir enfeksiyonun ardından hava yollarının hassas kalmasından kaynaklanır.
• Kronik öksürük: Sekiz haftayı aşar. Mutlaka nedeni araştırılmalıdır.

Kuru öksürük ile balgamlı öksürük arasındaki fark

Kuru öksürükte balgam çıkmaz; boğazda gıcık ve kaşıntı hissi vardır. Viral enfeksiyonların başında, alerjide, astımda, reflüde ve bazı ilaçların yan etkisi olarak görülür.

Balgamlı öksürükte ise akciğerlerden ve hava yollarından salgı atılır. Bu tür öksürük, vücudun hava yollarını temizleme çabasıdır. Balgamın sarı ya da yeşil olması tek başına bakteriyel enfeksiyon olduğunu ve antibiyotik gerektiğini göstermez; viral enfeksiyonlarda da balgam renklenebilir.

Kısa süreli öksürüğün en sık nedenleri

• Soğuk algınlığı ve grip: En yaygın nedenlerdir. Öksürük, diğer belirtiler geçtikten sonra da bir-iki hafta sürebilir. Ayrıntılar için soğuk algınlığı nedir ve grip nedir yazılarımıza bakabilirsiniz.
• Akut bronşit: Hava yollarının iltihaplanmasıdır; çoğunlukla virüslere bağlıdır ve öksürük üç haftaya kadar uzayabilir.
• Zatürre: Yüksek ateş, nefes darlığı, göğüs ağrısı ve koyu balgamla seyreder; hekim tedavisi gerektirir.
• Duman, toz ve kimyasal buharlar: Sigara dumanı, temizlik ürünleri ve kirli hava hava yollarını tahriş eder.
• Yabancı cisim: Özellikle küçük çocuklarda aniden başlayan öksürükte akla gelmelidir.

Geçmeyen öksürük neden olur?

Sekiz haftadan uzun süren öksürüğün arkasında en sık şu nedenler bulunur:

• Geniz akıntısı: Alerjik nezle ya da sinüzite bağlı akıntı boğazın arkasına akar ve öksürük refleksini uyarır. Öksürük yatınca artar.
• Astım: Bazı hastalarda tek belirti öksürüktür. Gece, sabaha karşı, egzersizle ya da soğuk havada artar.
• Reflü: Mide asidinin yemek borusuna ve boğaza kaçması kuru öksürüğe yol açabilir; her zaman mide yanması eşlik etmez.
• Sigara ve KOAH: “Sigara öksürüğü” olağan sayılmamalıdır. Yıllarca sigara içenlerde sabahları balgamlı öksürük KOAH’ın işareti olabilir.
• İlaçlar: Tansiyon tedavisinde kullanılan ACE inhibitörü grubu ilaçlar bazı kişilerde inatçı kuru öksürük yapar. Böyle bir durumda ilaç kendi kendine bırakılmamalı, hekime bildirilmelidir.

Daha seyrek olarak verem, kalp yetmezliği ve akciğer tümörleri de uzun süren öksürüğe neden olabilir. Bu yüzden haftalarca geçmeyen öksürük ciddiye alınmalıdır.

Gece artan öksürük neden olur?

Yatar pozisyonda geniz akıntısı boğaza daha kolay akar, mide asidi yukarı daha rahat çıkar. Astımda da hava yolları gece saatlerinde daralma eğilimindedir. Bu nedenle gece öksürüğü çoğunlukla geniz akıntısı, reflü ya da astımı düşündürür. Yatak odasının havasının kuru olması da gıcığı artırır.

Çocuklarda öksürük

Çocuklar yılda pek çok kez üst solunum yolu enfeksiyonu geçirir ve öksürük bunların doğal bir parçasıdır. Ancak havlar tarzda, kaba sesli öksürük (krup), nöbetler hâlinde gelen ve ardından ötme sesiyle nefes alınan öksürük (boğmaca) ya da hışıltıyla birlikte görülen öksürük hekim değerlendirmesi gerektirir. Bebeklerde nefes almakta zorlanma, beslenememe ve morarma acil durumlardır.

Öksürük bulaşıcı mı?

Öksürüğün kendisi değil, ona yol açan enfeksiyon bulaşıcıdır. Soğuk algınlığı, grip ve boğmaca gibi hastalıklarda mikroplar öksürükle havaya saçılan damlacıklarla yayılır. Ağzı mendille ya da dirseğin içiyle kapatmak, elleri sık yıkamak ve kapalı ortamları havalandırmak bulaşmayı azaltır. Alerji, astım, reflü ya da ilaca bağlı öksürük ise bulaşıcı değildir.

Hangi belirtiler tehlike işaretidir?

• Nefes darlığı ya da nefes alırken göğüs ağrısı
• Kanlı balgam
• Üç günden uzun süren yüksek ateş
• Nedeni açıklanamayan kilo kaybı ve gece terlemeleri
• Dudaklarda morarma, bilinç bulanıklığı

Nefes darlığı, morarma ya da kan tükürme varsa 112 aranmalı ya da acil servise gidilmelidir.

Hekime ne zaman başvurmalı?

Üç haftadan uzun süren her öksürük için hekime görünmek gerekir. Sigara içenler, kronik akciğer ya da kalp hastalığı olanlar, bağışıklığı zayıf olanlar ve yaşlılar daha erken başvurmalıdır. Hekim öyküyü dinler, akciğerleri muayene eder; gerekirse akciğer filmi, solunum testi ya da başka tetkikler ister.

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi yerine geçmez. Şikâyetleriniz için bir hekime başvurun. Acil durumlarda 112’yi arayın.