Kolesterol kaç olmalı? LDL, HDL ve trigliserit normal değerleri

Kolesterol kaç olmalı sorusunun yanıtı, tahlil kâğıdındaki tek bir satıra bakılarak verilemez. Lipid profili denen tahlilde dört ayrı değer bulunur ve her birinin anlamı farklıdır. Üstelik “normal” kabul edilen düzey kişiden kişiye değişir: Sağlıklı genç bir yetişkin için sorun sayılmayan bir LDL değeri, kalp krizi geçirmiş biri için fazla yüksek olabilir.

Kolesterol kaç olmalı? Genel sınırlar

Yetişkinler için yaygın olarak kullanılan değerler şöyledir (mg/dL):

• Total kolesterol: 200’ün altı istenen düzey; 200–239 sınırda yüksek; 240 ve üzeri yüksek.
• LDL (kötü kolesterol): 100’ün altı ideal; 100–129 ideale yakın; 130–159 sınırda yüksek; 160–189 yüksek; 190 ve üzeri çok yüksek.
• HDL (iyi kolesterol): Erkeklerde 40’ın, kadınlarda 50’nin üzerinde olması istenir. 60 ve üzeri koruyucu kabul edilir.
• Trigliserit: 150’nin altı normal; 150–199 sınırda; 200–499 yüksek; 500 ve üzeri çok yüksek.

Laboratuvarlar arasında referans aralıkları küçük farklılıklar gösterebilir. Sonuç kâğıdındaki aralık esas alınmalıdır.

Total kolesterol tek başına yeterli mi?

Hayır. Total kolesterol, iyi ve kötü kolesterolün toplamını yansıtır. HDL’si çok yüksek olan birinde total kolesterol 200’ü biraz aşabilir ve bu endişe verici olmayabilir. Tersine, total kolesterolü normal görünen birinin HDL’si düşük, LDL’si yüksek olabilir. Bu nedenle hekimler değerlendirmede en çok LDL’ye bakar.

LDL hedefi neden kişiye göre değişir?

LDL için “ne kadar düşükse o kadar iyi” yaklaşımı, risk yükseldikçe daha çok önem kazanır. Kardiyoloji kılavuzları, kişinin kalp-damar riskine göre farklı hedefler belirler:

• Riski düşük olan sağlıklı yetişkinlerde daha esnek hedefler kabul edilir.
• Diyabeti, böbrek hastalığı ya da birden çok risk etkeni olanlarda hedef 100’ün, çoğu zaman 70’in altına çekilir.
• Kalp krizi ya da inme geçirmiş, damarına stent takılmış kişilerde hedef daha da düşüktür; kılavuzlar 55’in altını önerebilir.

Bu yüzden komşunuzla aynı LDL değerine sahip olmanız, aynı tedaviyi almanız gerektiği anlamına gelmez. Hedefi hekim belirler.

HDL yüksekse sorun yok mu?

İyi kolesterolün yüksek olması genellikle olumlu bir bulgudur, ancak yüksek LDL’nin riskini ortadan kaldırmaz. HDL’yi yükseltmenin en etkili yolları düzenli egzersiz, sigarayı bırakmak ve fazla kiloları vermektir.

Trigliserit neden önemli?

Trigliserit, vücudun fazla kaloriyi depoladığı yağ biçimidir. Şekerli içecekler, beyaz unlu gıdalar, alkol ve fazla kilo trigliseriti yükseltir. Kontrolsüz şeker hastalığı da sık görülen bir nedendir. Çok yüksek trigliserit düzeyleri pankreas iltihabına yol açabildiği için ayrıca önemsenir.

Tahlil aç mı verilmeli?

Total kolesterol ve HDL toklukta da güvenilir biçimde ölçülebilir. Trigliserit ise son öğünden belirgin biçimde etkilenir. Bu nedenle hekimler çoğu zaman 9–12 saatlik açlıkla tahlil ister. Bu sürede su içilebilir. Tahlilden önceki gece ağır ve yağlı bir yemek ya da alkol, trigliserit sonucunu olduğundan yüksek gösterebilir.

Yaşa ve cinsiyete göre kolesterol değişir mi?

Kolesterol düzeyleri yaşla birlikte yükselme eğilimindedir. Kadınlarda menopoza kadar östrojen hormonunun koruyucu etkisiyle LDL daha düşük seyreder; menopozdan sonra yükselir. Çocuklarda ve gençlerde sınır değerler yetişkinlerden daha düşüktür. Ailesinde kalıtsal kolesterol yüksekliği olan çocukların erken yaşta taranması önerilir.

Sonuç yüksek çıktıysa ne yapmalı?

Önce paniğe kapılmamak gerekir. Tek bir tahlil, tedavi kararı için her zaman yeterli olmaz. Hekim; yaşı, tansiyonu, sigara kullanımını, diyabeti ve aile öyküsünü birlikte değerlendirerek toplam riski hesaplar. Buna göre yalnızca yaşam tarzı değişikliği ya da ilaç tedavisi önerilir. Evde uygulanabilecek adımları kolesterol nasıl düşürülür yazımızda derledik.

LDL dışı kolesterol ne demek?

Bazı tahlil sonuçlarında “non-HDL kolesterol” diye bir satır da yer alır. Bu değer, total kolesterolden iyi kolesterolün çıkarılmasıyla bulunur ve damar için zararlı sayılan bütün parçacıkları bir arada gösterir. Özellikle trigliseriti yüksek olan kişilerde hekimler bu değeri de dikkate alır. Kolesterol kaç olmalı diye sorarken yalnızca tek bir sayıya değil, tablonun bütününe bakmak gerektiğini gösteren bir başka ayrıntıdır.

Kolesterol düşük çıkarsa?

Düşük LDL çoğu kişide sorun oluşturmaz. Ancak beklenmedik ölçüde düşük kolesterol; tiroid bezinin fazla çalışması, emilim bozuklukları ya da karaciğer hastalıkları gibi durumlarda görülebilir. Sonuç, kişinin genel durumu ve diğer tahlilleriyle birlikte yorumlanır.

Ne sıklıkla ölçtürmeli?

Yüksek kolesterol belirti vermediği için düzenli kontrol önemlidir. Sağlıklı yetişkinlerde birkaç yılda bir, risk etkeni bulunanlarda ve tedavi görenlerde hekimin belirlediği aralıklarla tahlil yapılır. Kolesterolün ne olduğunu merak edenler kolesterol nedir yazımıza bakabilir.

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi yerine geçmez. Şikâyetleriniz için bir hekime başvurun. Acil durumlarda 112’yi arayın.