Paris Komünü (1871): 72 Gün Süren İşçi Yönetimi Neler Yaptı, Neden Kanla Bastırıldı?

Paris Komünü (1871): 72 Gün Süren İşçi Yönetimi Neler Yaptı, Neden Kanla Bastırıldı?

1871 yılının baharında Paris’te tarihte benzeri az görülen bir deneyim yaşandı. Savaş yenilgisi, kuşatma ve açlıkla sarsılan şehrin işçileri, zanaatkârları ve yoksul halkı yönetimi ele aldı. Yalnızca 72 gün süren Paris Komünü, ardından gelen kanlı bastırılışıyla birlikte modern siyasi tarihin en çok tartışılan olaylarından biri oldu.

Arka Plan: Yenilgi ve Kuşatma

1870’te başlayan Fransa-Prusya Savaşı, Fransa için hızlı ve ağır bir yenilgiyle sonuçlandı. İmparator III. Napolyon esir düştü ve Paris’te cumhuriyet ilan edildi. Prusya orduları aylarca Paris’i kuşattı; şehir halkı soğuk ve açlıkla mücadele etti. Bu süreçte Paris’i savunan Ulusal Muhafız birlikleri, büyük ölçüde işçi mahallelerinin sakinlerinden oluşuyordu.

Ocak 1871’de imzalanan ateşkes ve ardından kurulan Adolphe Thiers liderliğindeki hükümet, Paris halkının büyük bölümünde ihanet duygusu yarattı. Kuşatma sırasında ertelenen kira ve borçların ödenmesinin istenmesi de öfkeyi artırdı.

18 Mart 1871: Montmartre’daki Toplar

18 Mart 1871 sabahı hükümet, Ulusal Muhafızlar’ın Montmartre tepesindeki toplarını ele geçirmek için asker gönderdi. Ancak mahalle halkı, özellikle kadınlar, askerlerin önüne geçti. Askerlerin bir kısmı halka ateş etmeyi reddetti. Hükümet Paris’ten Versay’a çekildi ve şehrin yönetimi fiilen Ulusal Muhafız Merkez Komitesi’nin eline geçti. Mart sonunda yapılan seçimlerle Paris Komünü ilan edildi.

Komün Neler Yaptı?

Kısa ömrüne ve savaş koşullarına rağmen Komün, dönemi için oldukça radikal kararlar aldı:

  • Kilise ile devletin ayrılması ve din eğitiminin okullardan çıkarılması,
  • Herkes için parasız ve laik eğitim hedefi,
  • Fırınlarda gece çalışmasının yasaklanması,
  • Kuşatma dönemine ait kira borçlarının silinmesi,
  • Sahipleri tarafından terk edilen atölyelerin işçi kooperatiflerine devredilmesinin öngörülmesi,
  • Kamu görevlilerinin maaşlarının bir işçi ücretiyle sınırlandırılması,
  • Seçilmiş temsilcilerin görevden geri çağrılabilmesi ilkesi.

Kadınlar Komün’de önemli roller üstlendi. Öğretmen Louise Michel gibi isimler hem barikatlarda hem de kadınların eğitimi ve çalışma hakları için yürütülen çalışmalarda öne çıktı.

Kanlı Hafta

Versay’daki hükümet ordusunu yeniden örgütledi ve 21 Mayıs 1871’de Paris’e girdi. Sonraki bir hafta boyunca sokak sokak çatışmalar yaşandı. Bu dönem tarihe “Kanlı Hafta” olarak geçti. Çatışmalarda ve ardından gelen toplu infazlarda binlerce kişi hayatını kaybetti; tahminler birkaç binden yirmi binin üzerine kadar değişir. Komüncülerin son direnişlerinden biri Père Lachaise Mezarlığı’nda yaşandı. Burada kurşuna dizilenlerin anısına bugün “Federeler Duvarı” olarak bilinen anıt bulunur.

Komün’ün bastırılmasının ardından binlerce kişi tutuklandı, yargılandı; pek çoğu sürgüne gönderildi.

Paris Komünü’nün Mirası

Paris Komünü, yenilgisine rağmen 19. ve 20. yüzyılın işçi hareketleri ve sol düşünce için önemli bir referans noktası oldu. Karl Marx, Komün’ü değerlendirdiği “Fransa’da İç Savaş” adlı eserinde onu işçi sınıfının kendi kendini yönetme denemesi olarak inceledi. Komün’ün laiklik, eğitim ve çalışma koşullarına ilişkin pek çok talebi, sonraki on yıllarda farklı ülkelerde yasalaşarak gündelik hayatın parçası hâline geldi. Öte yandan tarihçiler arasında Komün’ün iç çelişkileri ve karar alma süreçleri de tartışılmaya devam ediyor.

Sıkça Sorulan Sorular

Paris Komünü ne zaman kuruldu?

18 Mart 1871’deki ayaklanmanın ardından kuruldu ve 28 Mayıs 1871’e kadar sürdü.

Paris Komünü kaç gün sürdü?

Yaklaşık 72 gün sürdü.

Kanlı Hafta nedir?

21-28 Mayıs 1871 tarihleri arasında hükümet ordusunun Paris’e girerek Komün’ü bastırdığı ve binlerce kişinin öldüğü haftadır.

Federeler Duvarı nerede?

Paris’teki Père Lachaise Mezarlığı’ndadır.

Görsel: Unknown authorUnknown author / Wikimedia Commons (Public domain)

Bir Yorum Yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Benzer Yazılar