Hititler ve Kadeş Antlaşması: Dünyanın Bilinen İlk Yazılı Barış Antlaşması Neden Bugün Hâlâ Önemli?

New York’taki Birleşmiş Milletler binasında, dünyanın dört bir yanından gelen ziyaretçilerin önünde bir kil tablet kopyası durur. Bu tablet, yaklaşık 3.300 yıl önce Anadolu’nun güçlü krallığı Hititler ile Mısır arasında imzalanan ve bilinen en eski yazılı barış antlaşmalarından biri olarak kabul edilen Kadeş Antlaşması’nın Hititçe versiyonunun bir kopyasıdır. Orijinali ise İstanbul Arkeoloji Müzeleri’nde korunuyor.

Hititler Kimdir?

Hititler, milattan önce 17. yüzyıldan 12. yüzyılın başlarına kadar Orta Anadolu merkezli güçlü bir devlet kuran bir halktır. Başkentleri, bugünkü Çorum’un Boğazkale ilçesindeki Hattuşa’ydı. Hititçe, bilinen en eski Hint-Avrupa dillerinden biridir ve çivi yazısıyla yazılmıştır. Hattuşa’da bulunan on binlerce kil tablet, Hititlerin tarihini, dinini, hukukunu ve diplomasisini bugüne taşımıştır.

Hititler, kendi tanrılarının yanı sıra fethettikleri ya da etkileşimde bulundukları halkların tanrılarını da benimsedikleri için “bin tanrılı ülke” olarak anılır. Hattuşa yakınlarındaki Yazılıkaya açık hava tapınağı, kayalara oyulmuş tanrı ve tanrıça kabartmalarıyla bu inanç dünyasının en etkileyici örneğidir.

Kadeş Savaşı (MÖ 1274)

Milattan önce 13. yüzyılda Hititler ile Mısır, bugünkü Suriye toprakları üzerinde nüfuz mücadelesi veriyordu. Bu rekabet, MÖ 1274 civarında Asi Nehri kıyısındaki Kadeş şehri yakınlarında büyük bir savaşa dönüştü. Hitit Kralı II. Muvatalli ile Mısır Firavunu II. Ramses’in orduları karşı karşıya geldi. Savaşta binlerce savaş arabası kullanıldı; bu nedenle Kadeş, tarihin bilinen en büyük savaş arabası muharebelerinden biri olarak kabul edilir.

Ramses, Mısır tapınaklarının duvarlarına bu savaşı büyük bir zafer olarak işletti. Ancak tarihçilerin çoğu savaşın kesin bir galibi olmadığını, Hititlerin bölgedeki konumunu koruduğunu düşünür. Kadeş, tarihteki ilk “propaganda” örneklerinden biri olarak da anılır.

Kadeş Antlaşması (MÖ 1259 Civarı)

Savaştan yaklaşık 15 yıl sonra, Hitit Kralı III. Hattuşili ile II. Ramses arasında kalıcı bir barış antlaşması imzalandı. Antlaşmanın iki versiyonu bilinmektedir: Mısır’da tapınak duvarlarına Mısır hiyeroglifleriyle yazılan versiyon ve Hattuşa’da bulunan, dönemin diplomasi dili Akadca ile kil tablete yazılmış Hitit versiyonu.

Antlaşmanın başlıca maddeleri şunlardır:

• İki ülke arasında sürekli barış ve kardeşlik,
• Taraflardan birine dışarıdan saldırı olursa diğerinin yardım etmesi,
• Ülkelerden birinde çıkacak isyanlarda karşılıklı destek,
• Karşı tarafa kaçan siyasi suçluların iadesi ve iade edilenlere insanca davranılması,
• Antlaşmaya iki ülkenin tanrılarının tanık tutulması.

Antlaşmanın ardından iki saray arasında yoğun bir mektuplaşma başladı; Ramses bir Hitit prensesiyle evlendi. Böylece iki büyük güç arasında uzun süren bir barış dönemi yaşandı.

Neden Bugün Hâlâ Önemli?

Kadeş Antlaşması; karşılıklı savunma, suçluların iadesi ve insani muamele gibi bugünkü uluslararası hukukta da yer alan ilkeleri içerdiği için diplomasi tarihinin kilometre taşlarından biridir. Bu nedenle antlaşmanın büyütülmüş bir kopyası, barışın sembolü olarak Birleşmiş Milletler binasında sergilenir.

Hattuşa’yı Ziyaret

Hitit başkenti Hattuşa, 1986’da UNESCO Dünya Mirası listesine alındı. Alanda Aslanlı Kapı, Kral Kapısı, Yer Kapı (tünel) ve Büyük Tapınak gibi yapıların kalıntıları görülebilir. Hattuşa’dan çıkan çivi yazılı tabletler ise UNESCO Dünya Belleği listesinde yer alır.

Sıkça Sorulan Sorular

Kadeş Antlaşması kimler arasında yapıldı?

Hitit Kralı III. Hattuşili ile Mısır Firavunu II. Ramses arasında yapıldı.

Kadeş Antlaşması nerede?

Hitit versiyonunun kil tableti İstanbul Arkeoloji Müzeleri’nde korunmaktadır.

Hititlerin başkenti neresi?

Hititlerin başkenti, bugünkü Çorum’un Boğazkale ilçesindeki Hattuşa’dır.

Kadeş Savaşı’nı kim kazandı?

Kesin bir galibi olmadığı kabul edilir. Ramses zafer ilan etmiş olsa da Hititler bölgedeki konumunu korumuştur.

Görsel: Bernard Gagnon / Wikimedia Commons (CC BY-SA 3.0)