Kansızlık belirtileri nelerdir? Vücudun verdiği 12 işaret

Kansızlık belirtileri çoğu zaman sinsice gelişir. Yorgunluk yoğun tempoya, solukluk mevsime, çarpıntı strese bağlanır; aylar geçer. Oysa bu işaretlerin arkasında kanın dokulara yeterince oksijen taşıyamaması olabilir. Kansızlık yavaş geliştiğinde vücut duruma uyum sağladığı için, hemoglobin hayli düşük olsa bile kişi hekime ancak şikâyetler günlük yaşamı zorlaştırdığında başvurur.

En sık görülen kansızlık belirtileri

• Hâlsizlik ve çabuk yorulma: En yaygın belirtidir. Dinlenmekle tam geçmez; eskiden kolay yapılan işler zor gelmeye başlar.
• Solukluk: Yüzde, dudaklarda, avuç içlerinde, tırnak yataklarında ve alt göz kapağının iç yüzünde renk açılır.
• Nefes darlığı: Merdiven çıkarken, hızlı yürürken çabuk nefes nefese kalma.
• Çarpıntı: Kalp, azalan oksijeni telafi etmek için hızlanır.
• Baş dönmesi ve göz kararması: Özellikle aniden ayağa kalkınca.
• Baş ağrısı ve kulak çınlaması.
• Üşüme, el ve ayaklarda soğukluk.
• Dikkat dağınıklığı ve unutkanlık.

Demir eksikliğine özgü belirtiler

Kansızlığın en sık nedeni olan demir eksikliğinde bazı belirtiler özellikle dikkat çekicidir:

• Tırnaklarda incelme, kolay kırılma ve kaşık biçimini alma.
• Saç dökülmesi, saçlarda matlaşma ve incelme.
• Ağız kenarlarında çatlaklar, dilde ağrı ve düzleşme.
• Tuhaf şeyler yeme isteği: Buz çiğneme, toprak, kil, çiğ pirinç ya da nişasta yeme isteği. Tıpta pika olarak adlandırılır ve demir eksikliğinin tipik ipuçlarındandır.
• Huzursuz bacak: Akşamları ve gece bacakları hareket ettirme ihtiyacı.
• Ciltte kuruluk.

B12 eksikliğine bağlı kansızlıkta belirtiler

B12 eksikliğinde genel kansızlık belirtilerine sinir sistemiyle ilgili şikâyetler eklenir: el ve ayaklarda uyuşma, karıncalanma, denge bozukluğu, unutkanlık, ruh hâlinde değişiklikler. Dil kızarık, parlak ve ağrılı olabilir; ciltte hafif sarılık görülebilir. Sinir hasarı kalıcı hâle gelebildiği için bu belirtiler geciktirilmeden değerlendirilmelidir.

Kadınlarda kansızlık belirtileri

Doğurganlık çağındaki kadınlarda en sık neden yoğun adet kanamalarıdır. Yedi günden uzun süren, pıhtılı, gece ped değiştirmeyi gerektiren ya da saat başı ped dolduran kanamalar “normal” sayılmamalıdır. Bu kadınlarda yorgunluk, saç dökülmesi ve tırnak kırılması sıklıkla demir eksikliğinden kaynaklanır. Adet düzensizliği de eşlik edebilir.

Hamilelikte belirtiler

Gebelikte yorgunluk ve nefes darlığı zaten sık görüldüğünden kansızlık belirtileri kolayca gözden kaçar. Aşırı hâlsizlik, baş dönmesi, çarpıntı, solukluk ve buz yeme isteği varsa gebeliği izleyen hekime bildirilmelidir. Bu nedenle hamilelikte düzenli kan sayımı yapılır.

Çocuklarda kansızlık belirtileri

• Solukluk
• İştahsızlık
• Çabuk yorulma, oyuna isteksizlik
• Huzursuzluk ve sinirlilik
• Sık enfeksiyon geçirme
• Büyüme ve gelişmede yavaşlama
• Okul çağında dikkat ve öğrenme güçlüğü
• Toprak, kireç, kâğıt gibi yiyecek olmayan şeyleri yeme

Yaşlılarda kansızlık

İleri yaşta kansızlık “yaşlılığın doğal sonucu” değildir; mutlaka bir nedeni vardır. Yaşlılarda hâlsizlik, unutkanlık, denge kaybı, düşmeler ve kalp yetmezliği bulgularının artması kansızlıkla ilişkili olabilir. Bu yaş grubunda demir eksikliği saptandığında mide ve bağırsaklardaki gizli kanamalar araştırılmalıdır.

Belirtilerin şiddeti neye bağlı?

Belirtiler, hemoglobinin ne kadar düştüğüne ve bunun ne kadar hızlı geliştiğine göre değişir. Aylar içinde yavaş gelişen kansızlıkta kişi çok düşük değerlerle bile ayakta kalabilir. Ani kan kaybında ise daha küçük bir düşüş baş dönmesi, çarpıntı ve bayılmaya yol açar. Kalp ve akciğer hastalığı olanlarda belirtiler daha erken ve daha şiddetli ortaya çıkar.

Kansızlık belirtileri başka hastalıklarla karışır mı?

Evet. Hâlsizlik ve yorgunluk; tiroid hastalıklarında, şeker hastalığında, depresyonda, uyku bozukluklarında ve vitamin eksikliklerinde de görülür. Çarpıntı ve nefes darlığı kalp ve akciğer hastalıklarının da belirtisidir. Bu nedenle belirtilere bakarak kendi kendine tanı koymak ve demir ilacına başlamak doğru değildir; basit bir kan sayımı durumu netleştirir.

Hangi tahliller yapılır?

İlk adım tam kan sayımıdır. Hemoglobin düşükse nedeni bulmak için ferritin, demir, demir bağlama kapasitesi, B12 ve folik asit düzeylerine bakılır. Ferritin, vücudun demir deposunu gösterir; hemoglobin henüz düşmeden önce de azalabilir. Yani kan sayımı normal olduğu hâlde depoların boşalmış olması ve buna bağlı yorgunluk, saç dökülmesi yaşanması mümkündür.

Acil belirtiler

• Göğüs ağrısı
• Dinlenirken nefes darlığı
• Bayılma ya da bayılacak gibi olma
• Kanlı ya da kahve telvesi gibi kusma
• Katran gibi siyah dışkı ya da makattan belirgin kanama

Bu durumlarda 112 aranmalı ya da acil servise gidilmelidir.

Belirtiler varsa ne yapmalı?

Birkaç haftadır süren yorgunluk, solukluk, çarpıntı ya da yukarıdaki işaretlerden birkaçı varsa aile hekimine başvurmak yeterlidir. Hastalığın türlerini, nedenlerini ve tedavisini kansızlık nedir yazımızda ayrıntılı olarak ele aldık.

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi yerine geçmez. Şikâyetleriniz için bir hekime başvurun. Acil durumlarda 112’yi arayın.