Egzama neden olur? Nedenleri ve alevlendiren etkenler

Egzama neden olur sorusuna tek bir etkenle yanıt vermek mümkün değil. Egzama; kalıtsal yatkınlık, cildin bariyer işlevindeki zayıflık, bağışıklık sisteminin aşırı tepkisi ve çevresel etkenlerin bir araya gelmesiyle ortaya çıkar. Hastalığın nedeni ile onu alevlendiren tetikleyiciler ayrı şeylerdir: Yatkınlığı değiştiremeyiz, ama tetikleyicileri tanıyıp onlardan kaçınarak alevlenmeleri belirgin biçimde azaltabiliriz.

Egzama neden olur? Kalıtımın rolü

Atopik dermatit ailesel bir hastalıktır. Anne ya da babasında egzama, astım ya da saman nezlesi olan çocuklarda egzama görülme olasılığı artar; her iki ebeveynde varsa risk daha da yükselir. Bu üç hastalık “atopik hastalıklar” olarak birlikte anılır. Egzamalı bebeklerin bir bölümünde ilerleyen yıllarda astım ve alerjik nezle gelişmesi, hekimlerin “atopik yürüyüş” dediği bir seyirdir.

Cilt bariyerindeki bozukluk

Cildin en üst tabakası, tuğla ve harçtan örülmüş bir duvara benzetilir: Hücreler tuğla, aralarındaki yağlar harçtır. Egzamalı kişilerin bir bölümünde, bu duvarın sağlamlığını sağlayan bir proteinin üretiminde kalıtsal bir eksiklik vardır. Sonuçta duvar “sızdırır”: Cilt su kaybedip kurur; sabun, toz, polen ve mikroplar kolayca içeri girer. Bu nedenle nemlendirme, egzama tedavisinin tam merkezinde yer alır.

Bağışıklık sisteminin aşırı tepkisi

Bozulmuş bariyerden içeri giren maddelere bağışıklık sistemi gereğinden güçlü yanıt verir. Ciltte iltihap oluşur; kızarıklık ve kaşıntı başlar. Kaşımak cildi daha da zedeler ve iltihabı artırır. Yeni kuşak egzama ilaçları, tam da bu aşırı bağışıklık yanıtını hedef alır.

Egzamayı tetikleyen etkenler

Tetikleyiciler kişiden kişiye değişir. En sık bildirilenler şunlardır:

• Kuru cilt: En temel tetikleyicidir. Kış ayları, kaloriferli kuru ortamlar ve klima cildi kurutur.
• Sabun, şampuan ve deterjanlar: Köpüren ve parfümlü ürünler cildin doğal yağını uzaklaştırır.
• Sıcak su ve uzun banyolar.
• Sık el yıkama ve ıslak işler: Bulaşık, temizlik, sürekli suyla temas.
• Terleme ve aşırı sıcak.
• Yünlü ve sentetik giysiler: Cilde sürtünerek kaşıntıyı artırır.
• Çamaşır deterjanı ve yumuşatıcı kalıntıları.
• Parfüm, kolonya ve kozmetik ürünler.
• Ev tozu akarları, polenler, küf ve hayvan tüyleri.
• Sigara dumanı.
• Stres ve uykusuzluk.
• Enfeksiyonlar: Soğuk algınlığı gibi hastalıklar sırasında egzama alevlenebilir.
• Hormonal değişiklikler: Bazı kadınlarda adet öncesi ve gebelikte.

Kontakt dermatit neden olur?

Bu türde neden, cilde temas eden belirli bir maddedir.

• Tahriş edici maddeler: Deterjan, çamaşır suyu, çözücüler, çimento, asit ve alkali maddeler; sık yıkama ve ıslak işler. Herkeste, yeterince uzun temasla gelişebilir.
• Alerji yapan maddeler: Nikel (ucuz takılar, kemer tokası, pantolon düğmesi, saat), parfüm ve koku maddeleri, saç boyaları, kına ve geçici dövmeler, lateks eldiven, bazı kremlerdeki koruyucular, yapıştırıcılar, bazı bitkiler. Yalnızca o maddeye duyarlı kişilerde ortaya çıkar; döküntü temas yerinde başlar.

Hangi maddenin sorumlu olduğu cildiye uzmanının uyguladığı yama testiyle belirlenebilir.

Yiyecekler egzama yapar mı?

Bu, ailelerin en çok sorduğu sorulardan biridir. Egzamalı bebek ve küçük çocukların bir bölümünde süt, yumurta, yer fıstığı gibi besinlere karşı alerji bulunur ve bu besinler egzamayı alevlendirebilir. Ancak çocukların çoğunda egzamanın nedeni besin değildir. Yetişkinlerde besinlerin rolü çok daha sınırlıdır.

Kanıt olmadan, hekime danışmadan çocuğun diyetinden süt, yumurta, et gibi temel besinleri çıkarmak büyüme ve gelişmeyi olumsuz etkileyebilir. Şüphe varsa çocuk alerji uzmanı uygun testleri yapar ve gerekirse hekim gözetiminde eleme diyeti planlar.

Stres egzama yapar mı?

Stres egzamanın nedeni değildir; ancak en güçlü tetikleyicilerden biridir. Sınav dönemleri, iş baskısı, aile içi gerginlikler alevlenmeleri başlatabilir. Öte yandan egzamanın kendisi de kaşıntı, uykusuzluk ve görünüm kaygısı nedeniyle stres yaratır. Bu karşılıklı ilişki nedeniyle stresle baş etme yöntemleri tedavinin parçası sayılır. Uyku düzeniyle ilgili önerileri uykusuzluğa ne iyi gelir yazımızda bulabilirsiniz.

Mevsimlerin etkisi

Çoğu hastada egzama kışın kötüleşir: Soğuk ve kuru hava, kalorifer, sıcak duşlar ve yünlü giysiler cildi kurutur. Bazı hastalarda ise yaz aylarında ter ve sıcak alevlenmeye yol açar. Bahar aylarında polenler de etkili olabilir.

Meslek ve egzama

El egzaması, belirli mesleklerde belirgin biçimde sıktır: kuaförler, temizlik çalışanları, aşçılar, sağlık çalışanları, inşaat işçileri, metal ve oto sanayi çalışanları. Sürekli ıslak iş, eldiven içinde terleme ve kimyasallarla temas başlıca nedenlerdir. Ev işlerinde de aynı risk vardır. Pamuklu iç eldiven üzerine giyilen koruyucu eldiven ve düzenli el kremi kullanımı koruyucudur.

Egzama neden kaşınır?

İltihaplı ciltten salınan maddeler, kaşıntı sinirlerini uyarır. Kuru ciltte bu sinirler daha da duyarlı hâle gelir. Kaşımak anlık rahatlama sağlar, ama cildi zedeleyerek daha fazla iltihap maddesinin salınmasına yol açar. Geceleri kaşıntının artmasında vücut ısısının yükselmesi ve dikkat dağıtan uyaranların azalması rol oynar.

Egzama hakkında yanlış bilinenler

• “Egzama bulaşıcıdır.” Değildir.
• “Kirlilikten olur.” Tam tersine, aşırı yıkanma ve sabun kullanımı egzamayı artırır.
• “Sinirseldir.” Stres tetikler, ama neden değildir.
• “İç organlardaki bir hastalığın yansımasıdır.” Egzamanın büyük çoğunluğu cildin kendi hastalığıdır.

Tetikleyicinizi nasıl bulursunuz?

Alevlenmelerin ne zaman, hangi ürünün kullanımından ya da hangi etkinlikten sonra başladığını not etmek yol gösterir. Yeni bir sabun, deterjan, krem, takı ya da eldiven kullanımı sorgulanmalıdır. Hastalığın türlerini ve tedavisini egzama nedir yazımızda ele aldık.

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi yerine geçmez. Şikâyetleriniz için bir hekime başvurun. Acil durumlarda 112’yi arayın.