Egzama nedir? Türleri, belirtileri ve tedavisi

Egzama nedir sorusu, ciltte geçmeyen kaşıntı, kuruluk ve kızarıklıkla uğraşan pek çok kişinin gündeminde. Egzama, cildin iltihaplanmasıyla seyreden, kaşıntılı ve tekrarlayıcı bir grup cilt hastalığının ortak adıdır; tıpta dermatit olarak da adlandırılır. Bulaşıcı değildir. Bebeklikten ileri yaşa her dönemde görülebilir. Tümüyle ortadan kaldırmak her zaman mümkün olmasa da doğru cilt bakımı ve tedaviyle büyük ölçüde kontrol altına alınır.

Egzama nedir, ciltte ne olur?

Sağlıklı cilt, suyu içeride, tahriş edici maddeleri ve mikropları dışarıda tutan bir bariyer gibi çalışır. Egzamada bu bariyer zayıftır. Cilt su kaybeder, kurur ve çatlar; dış etkenler kolayca içeri girer. Bağışıklık sistemi bu etkenlere aşırı tepki verir ve iltihap gelişir. Sonuç, kızarıklık ve yoğun kaşıntıdır. Kaşımak bariyeri daha da bozar; böylece “kaşıntı-kaşıma” kısır döngüsü başlar.

Egzama belirtileri

• Kaşıntı: Ana belirtidir. Geceleri artar, uykuyu bozar.
• Kuruluk: Cilt pul pul, gergin ve hassastır.
• Kızarıklık: Koyu tenlilerde kahverengi, mor ya da gri tonlarda görülebilir.
• Kabarıklık ve su toplaması: Alevlenme döneminde küçük kabarcıklar oluşabilir, sulanıp kabuk bağlayabilir.
• Kalınlaşma: Uzun süre kaşınan bölgelerde cilt kalınlaşır, çizgileri belirginleşir.
• Çatlaklar: Özellikle ellerde ve parmaklarda ağrılı yarıklar.

Belirtiler alevlenme ve yatışma dönemleriyle seyreder.

Egzama türleri

• Atopik dermatit: En sık görülen türdür. Çoğunlukla bebeklikte ya da erken çocuklukta başlar. Astım, saman nezlesi ve besin alerjisiyle birlikte görülebilir; ailede bu hastalıklar sıktır.
• Kontakt dermatit: Cildin bir maddeyle temasından sonra gelişir. İki biçimi vardır: deterjan, sabun, çamaşır suyu gibi maddelerin doğrudan tahrişiyle oluşan tür ve nikel, parfüm, saç boyası, lateks gibi maddelere karşı alerjiyle gelişen tür.
• El egzaması: Elleri sık yıkayan ya da kimyasallarla çalışanlarda yaygındır: ev işleri yapanlar, kuaförler, sağlık çalışanları, temizlik ve inşaat işçileri.
• Dishidrotik egzama: Avuç içi, parmak kenarları ve ayak tabanında kaşıntılı, içi su dolu küçük kabarcıklarla seyreder.
• Seboreik dermatit: Saçlı deri, kaşlar, burun kenarları ve göğüs gibi yağlı bölgelerde kızarıklık ve sarımsı pullanma yapar. Bebeklerdeki “konak” bu türün bir biçimidir.
• Numuler egzama: Madeni para biçiminde yuvarlak, kaşıntılı plaklar.
• Varis egzaması: Bacaklarda dolaşım bozukluğuna bağlı, ayak bileği çevresinde gelişir.

Egzama vücutta nerelerde görülür?

Yerleşim yaşa göre değişir. Bebeklerde yanaklar, alın, saçlı deri ve kol-bacakların dış yüzleri tutulur; bez bölgesi genellikle korunur. Çocuklarda dirsek içleri, diz arkaları, el ve ayak bilekleri ile boyun tipik bölgelerdir. Yetişkinlerde eller, göz kapakları, boyun ve kıvrım yerleri öne çıkar.

Egzama bulaşıcı mı?

Hayır. Egzama dokunmayla, ortak eşya kullanımıyla ya da havuzdan başkasına geçmez. Ancak egzamalı cilt enfeksiyona yatkındır; üzerine eklenen bakteri ya da virüs enfeksiyonu bulaşıcı olabilir.

Tanı nasıl konur?

Tanı çoğunlukla cildiye uzmanının muayenesi ve öyküyle konur; özel bir kan testi yoktur. Kontakt dermatitten şüphelenildiğinde, sırta yapıştırılan bantlarla hangi maddeye alerji olduğunu gösteren yama testi yapılır. Gerektiğinde alerji testleri ya da ender olarak cilt biyopsisi istenir.

Egzama tedavisi nasıl yapılır?

• Nemlendiriciler: Tedavinin temelidir. Şikâyet olmadığında da her gün, bolca kullanılır.
• Kortizonlu kremler: Alevlenmelerde iltihabı ve kaşıntıyı baskılar. Gücü, uygulanacağı bölge ve süresi hekim tarafından belirlenir.
• Kortizon içermeyen bağışıklık düzenleyici kremler: Yüz, göz kapağı gibi hassas bölgelerde tercih edilebilir.
• Kaşıntı giderici ilaçlar: Özellikle gece uykusunu rahatlatmak için.
• Enfeksiyon varsa antibiyotik.
• Işık tedavisi (fototerapi): Yaygın ve dirençli olgularda.
• Ağızdan ya da iğneyle uygulanan tedaviler: Ağır egzamada, bağışıklık sistemini düzenleyen ilaçlar ve yeni kuşak biyolojik tedaviler kullanılabilir.

Kortizonlu kremlerden korkmalı mı?

Kortizon korkusu, egzama tedavisinin en büyük engellerinden biridir. Hekimin önerdiği güçte, bölgede ve sürede kullanıldığında kortizonlu kremler güvenlidir ve etkilidir. Sorun, bu kremlerin hekim kontrolü dışında, yüze ve kıvrım yerlerine uzun süre sürülmesiyle ortaya çıkar; ciltte incelme, damarlanma ve çatlaklar gelişebilir. Tedaviyi korkuyla yarıda bırakmak ise egzamanın uzamasına ve enfeksiyona yol açar.

Bebeklerde ve çocuklarda egzama

Atopik dermatit bebeklerde çok yaygındır. Çocukların önemli bir bölümünde hastalık büyüdükçe hafifler ya da kaybolur; bir kısmında yetişkinlikte de sürer. Düzenli nemlendirme, ılık ve kısa banyolar, pamuklu giysiler ve tırnakların kısa tutulması bakımın temelidir.

Ne zaman acil?

Egzamalı ciltte hızla yayılan, ağrılı, içi su dolu ya da ortası çökük küçük kabarcıklar ve ateş, uçuk virüsünün egzamaya yerleştiğini düşündürür; acil tedavi gerektirir. Sarı kabuklar, iltihaplı akıntı, artan kızarıklık, ağrı ve ateş bakteriyel enfeksiyon işaretidir.

Hekime ne zaman başvurmalı?

Kaşıntı uykuyu ve günlük yaşamı bozuyorsa, nemlendiriciye rağmen düzelme yoksa, döküntü yayılıyorsa ya da enfeksiyon belirtileri varsa cildiye uzmanına başvurulmalıdır. Astımla ilişkisi için astım nedir yazımıza da bakabilirsiniz.

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi yerine geçmez. Şikâyetleriniz için bir hekime başvurun. Acil durumlarda 112’yi arayın.