Karabağ’dan Geleceğe Azerbaycan’ın Yeniden İnşa Hikâyesi

Azerbaycan’ın Karabağ ve Doğu Zengezur’da yürüttüğü yeniden inşa süreci, bölgenin “yeniden yerleşim + altyapı + güvenlik” üçgeninde şekillenen büyük bir dönüşüm hikâyesine dönüştü. Başkent Bakü’nün hedefi, yıllarca boş kalan şehir ve kasabaları modern altyapıyla yeniden canlandırmak; bununla birlikte, güvenli dönüşün önündeki en büyük engel olan mayın/UXO tehdidini azaltmak.

“Büyük Dönüş”: Hayatın geri geldiği yerler

Resmî kaynaklara göre, 2025 yılı içinde “Büyük Dönüş” kapsamında 29 yerleşime dönüş gerçekleşeceği bildirildi. Bu program; konut, temel hizmetler ve sosyal altyapı (okul, sağlık, yol, enerji) ile kademeli yerleşimi esas alıyor.

Özellikle Ağdam özelinde; resmî sayfada, dönüş sürecinin 27 Mart 2025 itibarıyla başladığı ve hızla devam ettiği belirtiliyor.

Şehirler yeniden şekilleniyor: Master plan dönemi

Yeniden inşa sürecinin “görünmeyen” ama en kritik adımlarından biri master planlar. 2025’te yapılan değerlendirmede, 8 şehir ve 92 köyün master planlarının onaylandığı, birçok yerde temel atma çalışmalarının ilerlediği açıklandı. Bu da Karabağ’ın “parça parça” değil, bütüncül bir şehircilik anlayışıyla tasarlandığını gösteriyor.

Ulaşım omurgası: Havalimanı ve bağlantı hatları

Bölgesel kalkınmanın hızlanması için lojistik erişim kritik önemde. Karabağ’daki ilk büyük sembollerden biri Fuzuli Uluslararası Havalimanı oldu. Açılışı 2021’de yapılan bu havalimanı, kısa sürede tamamlandı ve farklı kaynaklarda bu bilgiler yer alıyor.

Ulaşım yatırımları; karayolu, havayolu ve bölgesel bağlantılarla birlikte değerlendirildiğinde, “geri dönüş”ün sürdürülebilirliği için stratejik bir kaldıraç oluşturuyor.

En büyük engel: Mayınlar ve patlamamış mühimmat

Karabağ’da yeniden yerleşimin önündeki en zorlu sorun, mayın ve patlamamış mühimmat temizliği. Uluslararası bir analizde, Azerbaycanlı yetkililerin mayın temizliğinin 25–30 yıl sürebileceğini ve bunun maliyetinin çok yüksek olacağını belirttiği aktarıldı.

Sahadaki ilerlemeye dair veriler de 2024’te ANAMA’nın anti-personel mayınlı alanlarda 5,3 km²’den fazla alanı temizlediğini ve binlerce mayını imha ettiğini gösteriyor. Ayrıca Şubat 2025’te “İnsani Mayın Temizleme Faaliyetleri”ne ilişkin bir yasanın kabul edildiği bilgisi de kayıtlara geçti.

Finansman: “Büyük proje, büyük bütçe”

Yeniden inşanın ölçeği, ayrılan kaynaklara da yansıyor. 2025 bütçesinde Karabağ ve Doğu Zengezur’daki projeler için ayrılan kaynağın artırıldığı, toplam harcamanın ise yıllar içinde büyüdüğü yönünde haberler bulunuyor.

Hikâyenin kalbi: İnsan, ev ve gündelik hayat

Karabağ’ın yeniden inşası sadece “beton ve asfalt” değil; okul yolları, mahalle düzeni, istihdam ve kamu hizmetleriyle gerçek bir yaşamın kurulması anlamına geliyor. Bu yüzden süreç iki önemli soruyla değerlendiriliyor:

“Güvenli mi?”
“Yaşanabilir mi?”