Kan Grupları Nelerdir? Kim Kime Kan Verebilir, 0 Rh Negatif Neden “Genel Verici” Sayılır?

Bir kaza ya da ameliyat sonrasında hayat kurtaran kan nakli, bugün bize sıradan bir tıbbi işlem gibi gelir. Oysa 20. yüzyılın başına kadar kan nakilleri çoğu zaman ölümle sonuçlanıyordu. Bunun nedeni, insanların kanlarının birbirinden farklı olduğunun bilinmemesiydi. Kan gruplarının keşfi, modern tıbbın en önemli adımlarından biri oldu.

Kan Grupları Nasıl Keşfedildi?

1901’de Avusturyalı bilim insanı Karl Landsteiner, farklı kişilerden alınan kanlar karıştırıldığında bazılarında kümelenme olduğunu, bazılarında olmadığını fark etti. Bu gözlemle ABO kan grubu sistemini tanımladı ve bu keşif ona Nobel Ödülü kazandırdı. Landsteiner, 1940’ta meslektaşlarıyla birlikte Rh faktörünü de tanımladı.

ABO Sistemi: A, B, AB ve 0

Kan grubunu belirleyen, kırmızı kan hücrelerinin yüzeyinde bulunan antijen adı verilen yapılardır:

• A grubu: Hücrelerinde A antijeni bulunur; kan plazmasında B’ye karşı antikor vardır.
• B grubu: Hücrelerinde B antijeni bulunur; plazmasında A’ya karşı antikor vardır.
• AB grubu: Hücrelerinde hem A hem B antijeni bulunur; plazmasında bu ikisine karşı antikor yoktur.
• 0 grubu: Hücrelerinde A ya da B antijeni bulunmaz; plazmasında hem A’ya hem B’ye karşı antikor vardır.

Rh Faktörü: Pozitif mi, Negatif mi?

Kırmızı kan hücrelerinin yüzeyinde ayrıca Rh (D) antijeni bulunabilir. Bu antijen varsa kişi “Rh pozitif”, yoksa “Rh negatif” olarak tanımlanır. Böylece toplam sekiz temel kan grubu ortaya çıkar: A Rh+, A Rh−, B Rh+, B Rh−, AB Rh+, AB Rh−, 0 Rh+ ve 0 Rh−.

Kim Kime Kan Verebilir?

Kırmızı kan hücresi naklinde temel kural, alıcının kanında, verilen kandaki antijenlere karşı antikor bulunmamasıdır:

• 0 Rh−: Tüm kan gruplarına kırmızı kan hücresi verebilir. Bu nedenle “genel verici” olarak anılır ve acil durumlarda özellikle değerlidir.
• AB Rh+: Tüm kan gruplarından kırmızı kan hücresi alabilir. Bu nedenle “genel alıcı” olarak bilinir.
• A grubu: A ve 0 grubundan alabilir; A ve AB grubuna verebilir.
• B grubu: B ve 0 grubundan alabilir; B ve AB grubuna verebilir.
• Rh negatif kişiler genel olarak Rh negatif kan almalıdır; Rh pozitif kişiler ise hem pozitif hem negatif kan alabilir.

Plazma naklinde ise kurallar tersine döner: AB grubu plazma tüm gruplara verilebilir. Gerçek hayatta her nakil öncesinde, alıcı ve verici kanları laboratuvarda ayrıca uyumluluk testinden geçirilir.

Kan Grubu Kalıtsal mı?

Evet. Kan grubu, anne ve babadan gelen genlerle belirlenir ve ömür boyu değişmez. Örneğin A ve B grubu ebeveynlerin çocukları A, B, AB ya da 0 grubu olabilir. Ancak bazı nadir genetik durumlar nedeniyle beklenmedik sonuçlar da görülebilir; bu nedenle kan grubuna bakarak kesin akrabalık sonucu çıkarılmamalıdır.

Gebelikte Rh Uyuşmazlığı

Rh negatif bir anne, Rh pozitif bir bebek taşıdığında, annenin bağışıklık sistemi bebeğin kan hücrelerine karşı antikor geliştirebilir. Bu durum özellikle sonraki gebeliklerde bebeğin sağlığını tehdit edebilir. Neyse ki gebelik takibi sırasında yapılan testler ve uygun zamanda yapılan koruyucu iğne ile bu risk büyük ölçüde önlenebilmektedir. Rh negatif anne adaylarının bu konuyu mutlaka hekimleriyle konuşması önerilir.

Kan Grubuna Göre Diyet Gerçek mi?

Kan grubuna göre beslenme önerileri popüler olsa da yapılan bilimsel araştırmalar, kan grubuna özel diyetlerin sağlık üzerinde ek bir fayda sağladığını göstermemektedir.

Kan Bağışı Hayat Kurtarır

Kan ve kan ürünleri yapay olarak üretilemez; tek kaynak gönüllü bağışçılardır. Türkiye’de genel olarak 18-65 yaş arasındaki, belirli kilonun üzerindeki sağlıklı kişiler, Kızılay’ın belirlediği aralıklarla kan bağışında bulunabilir. Bağış öncesinde kısa bir sağlık değerlendirmesi yapılır.

Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır; kişisel sağlık durumunuz için hekiminize danışınız.

Sıkça Sorulan Sorular

Genel verici kan grubu hangisidir?

Kırmızı kan hücresi nakli için 0 Rh negatif, genel verici olarak kabul edilir.

Genel alıcı kan grubu hangisidir?

AB Rh pozitif, tüm gruplardan kırmızı kan hücresi alabildiği için genel alıcı olarak bilinir.

Kan grubu sonradan değişir mi?

Normal şartlarda kan grubu ömür boyu değişmez. Kemik iliği nakli gibi çok özel durumlar istisnadır.

Kan grubu nasıl öğrenilir?

Basit bir kan testiyle öğrenilebilir. Kan bağışı yapan kişilere de kan grupları bildirilir.

Görsel: Ufficio Comunicazione, Azienda Ospedaliera SS. Antonio e Bia / Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0)