Kabızlık nasıl geçer? Beslenme, alışkanlıklar ve tedavi

Kabızlık nasıl geçer sorusunun yanıtı çoğu kişi için üç sözcükte özetlenebilir: lif, su ve hareket. Kabızlığın büyük bölümü günlük alışkanlıklardan kaynaklandığı için çözüm de çoğunlukla oradadır. Müshil ilaçları kısa vadede işe yarar; ancak sorunu kökünden çözmez ve bilinçsiz kullanıldığında yeni sorunlar doğurur.

Kabızlık nasıl geçer: Lifi artırın

Lif, bağırsakta su tutarak dışkının hacmini artırır ve yumuşak kalmasını sağlar. Yetişkinler için günde yaklaşık 25–30 gram lif önerilir; çoğu insan bunun çok altında kalır.

• Beyaz ekmek yerine tam buğday, çavdar ya da kepekli ekmek
• Pirinç yerine bulgur
• Haftada birkaç gün kuru fasulye, nohut, mercimek
• Her öğünde sebze ya da salata
• Meyve suyu yerine meyvenin kendisi; mümkünse kabuğuyla
• Kahvaltıda yulaf

Lif miktarı birden değil, bir-iki hafta içinde yavaş yavaş artırılmalıdır. Ani artış gaz ve şişkinliğe yol açar. Lifi artırırken su içmeyi de artırmak şarttır; yeterli su olmadan lif kabızlığı ağırlaştırabilir.

Yeterli su için

Günlük sıvı ihtiyacı kişiye, hava sıcaklığına ve hareket düzeyine göre değişir. İdrarın açık sarı olması yeterli su içildiğinin pratik göstergesidir. Sabah kalkınca içilen bir-iki bardak ılık su, bağırsakları harekete geçirmeye yardımcı olabilir. Kalp ya da böbrek yetmezliği nedeniyle sıvı kısıtlaması olanlar hekimine danışmalıdır.

Hareket edin

Fiziksel aktivite bağırsak hareketlerini uyarır. Her gün yarım saatlik tempolu yürüyüş, pek çok kişide tek başına fark yaratır. Yemekten sonra kısa bir yürüyüş de sindirimi destekler.

Doğru tuvalet alışkanlığı

• İhtiyacı ertelemeyin. Bağırsak sinyal verdiğinde tuvalete gidin.
• Düzen oluşturun. Her gün aynı saatte, özellikle kahvaltıdan sonra tuvalete oturmak bağırsağı alıştırır; yemek, bağırsak hareketlerini doğal olarak uyarır.
• Acele etmeyin, ama uzun da oturmayın. Telefonla ya da gazeteyle uzun süre oturmak ve aşırı ıkınmak hemoroide zemin hazırlar.
• Pozisyonu düzeltin. Klozette ayakların altına 15–20 santimetrelik bir basamak koyup dizleri kalça hizasının üstüne çıkarmak ve hafifçe öne eğilmek, bağırsağın boşalmasını kolaylaştırır.

Müshil ilaçları ne zaman kullanılır?

Yaşam tarzı değişiklikleri yeterli olmadığında hekim ya da eczacı önerisiyle müshil ilaçları kullanılabilir. Farklı etki biçimleri vardır:

• Hacim artırıcılar: Lif takviyesi gibi çalışır, bol suyla alınmalıdır.
• Ozmotik müshiller: Bağırsağa su çekerek dışkıyı yumuşatır.
• Uyarıcı müshiller: Bağırsak kaslarını çalıştırır; daha hızlı etki eder, kısa süreli kullanım için uygundur.
• Fitil ve lavmanlar: Hızlı rahatlama gerektiğinde kullanılır.

Müshiller hekime danışılmadan uzun süre kullanılmamalıdır. Karın ağrısı, bulantı ve kusma varken, nedeni bilinmeyen karın şişliğinde müshil almak sakıncalı olabilir. “Bitkisel” olarak satılan sinameki gibi ürünler de uyarıcı müshildir; düzenli ve uzun süreli kullanımı önerilmez.

Kabızlık yapan ilaç kullanıyorsanız

Demir ilaçları, bazı ağrı kesiciler, tansiyon ilaçları ve antidepresanlar kabızlık yapabilir. Böyle bir durumda ilacı kendi kendinize bırakmayın; hekiminiz dozu ayarlayabilir, ilacı değiştirebilir ya da kabızlığı önleyecek ek bir tedavi önerebilir.

Hamilelikte kabızlık nasıl geçer?

İlk adımlar aynıdır: lifli beslenme, bol su, hekimin izin verdiği ölçüde yürüyüş. Kuru erik, kuru kayısı ve incir gibi meyveler yardımcı olabilir. Müshil ilaçları ve bitkisel ürünler gebelikte yalnızca hekim önerisiyle kullanılmalıdır. Demir ilacı kabızlığı artırıyorsa hekim farklı bir preparat önerebilir.

Çocuklarda kabızlık nasıl geçer?

Çocuğun su ve lif tüketimini artırmak, meyve ve sebzeyi sofraya eklemek ve fazla süt tüketimini sınırlamak ilk adımlardır. Yemeklerden sonra beş-on dakika tuvalete oturma alışkanlığı kazandırmak, bunu baskı ve ceza olmadan yapmak önemlidir. Çocuklarda müshil, fitil ya da lavman kullanımı mutlaka çocuk hekimine danışılarak yapılmalıdır.

Karın masajı

Göbek çevresine saat yönünde, hafif baskıyla yapılan dairesel masaj bağırsak hareketlerini uyarabilir. Sabahları ya da tuvalete gitmeden önce birkaç dakika uygulanabilir. Hamilelerde ve karın ağrısı olanlarda hekime danışılmadan yapılmamalıdır.

Kabızlık kaç günde geçer?

Beslenme ve hareket alışkanlıklarındaki değişikliklerin etkisi genellikle birkaç gün ile bir-iki hafta içinde görülür. Yıllardır süren kabızlıkta bağırsağın yeni düzene alışması daha uzun zaman alabilir; sabırlı olmak ve değişiklikleri sürdürmek gerekir.

Ne zaman hekime gitmeli?

Üç haftadan uzun süren kabızlık, dışkıda kan, kilo kaybı, şiddetli karın ağrısı, kusma ve gaz çıkaramama varsa hekime başvurulmalıdır. İleri yaşta yeni başlayan kabızlık da araştırılmalıdır. Kabızlığın olası nedenlerini kabızlık neden olur yazımızda ayrıntılı biçimde anlattık.

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi yerine geçmez. Şikâyetleriniz için bir hekime başvurun. Acil durumlarda 112’yi arayın.