James Webb Uzay Teleskobu: Evrenin İlk Galaksilerine Bakan Altın Aynalı Göz Neler Keşfetti?

25 Aralık 2021’de Fransız Guyanası’ndan fırlatılan bir roket, insanlığın uzaya gönderdiği en büyük ve en karmaşık bilim aracını taşıyordu. James Webb Uzay Teleskobu, NASA, Avrupa Uzay Ajansı ve Kanada Uzay Ajansı’nın ortak projesi olarak, evrenin en eski galaksilerini görmek ve uzak gezegenlerin atmosferlerini incelemek için tasarlandı. Teleskobun ilk renkli görüntülerinin yayımlandığı Temmuz 2022’den bu yana astronomi yeni bir çağa girdi.

Teleskop Nerede?

James Webb, Dünya’nın yörüngesinde değil, Dünya’dan yaklaşık 1,5 milyon kilometre uzaklıktaki ikinci Lagrange noktası (L2) çevresinde bulunur. Bu noktada teleskop, Güneş’in etrafında Dünya ile birlikte dolanır ve Güneş, Dünya ve Ay her zaman aynı yönde kalır. Böylece teleskop, dev güneş kalkanıyla bu kaynakların ısısından ve ışığından korunabilir.

Altın Kaplı Dev Ayna

Teleskobun en dikkat çekici parçası, yaklaşık 6,5 metre çapındaki ana aynasıdır. Ayna, 18 altıgen parçadan oluşur. Parçalar hafif ve dayanıklı bir metal olan berilyumdan yapılmış ve kızılötesi ışığı çok iyi yansıtan ince bir altın tabakasıyla kaplanmıştır. Ayna, roketin içine sığması için katlanmış hâlde fırlatıldı ve uzayda açıldı.

Aynanın arkasında, açıldığında yaklaşık bir tenis kortu büyüklüğüne ulaşan beş katmanlı bir güneş kalkanı bulunur. Bu kalkan, teleskobun aletlerini eksi 200 derecenin altındaki sıcaklıklarda tutar.

Neden Kızılötesi?

Evren genişledikçe uzak galaksilerden gelen ışığın dalga boyu uzar ve görünür ışık kızılötesine kayar. Evrenin ilk dönemlerindeki galaksilerin ışığı bize ancak kızılötesi olarak ulaşır. Kızılötesi ışık ayrıca toz bulutlarını delerek yıldızların doğduğu bölgelerin içini görmemizi sağlar. Ancak kızılötesi gözlem, teleskobun çok soğuk olmasını gerektirir; çünkü sıcak cisimler de kızılötesi ışınım yayar. Güneş kalkanının önemi buradan gelir.

Hubble ile Farkı

Hubble Uzay Teleskobu ağırlıklı olarak görünür ve morötesi ışıkta gözlem yapar ve Dünya’nın yakın yörüngesindedir. James Webb ise çok daha büyük aynası ve kızılötesi aletleriyle Hubble’ın göremediği daha uzak ve daha eski nesneleri görebilir. İki teleskop birbirinin rakibi değil, tamamlayıcısıdır.

Öne Çıkan Keşifler

• Evrenin ilk galaksileri: Webb, Büyük Patlama’dan birkaç yüz milyon yıl sonra var olan galaksileri tespit etti. Bu galaksilerin bazılarının beklenenden daha parlak ve olgun görünmesi, galaksi oluşum modellerini yeniden gözden geçirtiyor.
• Ötegezegen atmosferleri: Teleskop, başka yıldızların etrafında dönen gezegenlerin atmosferlerinde karbondioksit, su buharı ve diğer molekülleri tespit etti.
• Yıldız doğumevleri: “Yaratılış Sütunları” gibi ünlü bulutsuların içindeki genç yıldızlar, daha önce hiç görülmemiş ayrıntılarla görüntülendi.
• Güneş Sistemi: Jüpiter’in halkaları ve auroraları, Neptün’ün halkaları gibi yakın komşularımız da yeni bir gözle incelendi.

Ne Kadar Çalışacak?

Teleskobun yörüngesini koruması için yakıt kullanması gerekir. Fırlatmanın son derece isabetli olması sayesinde yakıt tasarrufu sağlandı ve teleskobun planlanandan uzun, yaklaşık 20 yıl boyunca çalışabileceği tahmin ediliyor.

Sıkça Sorulan Sorular

James Webb Teleskobu ne zaman fırlatıldı?

25 Aralık 2021’de Fransız Guyanası’ndaki Kourou üssünden fırlatıldı.

James Webb Teleskobu Dünya’ya ne kadar uzak?

Dünya’dan yaklaşık 1,5 milyon kilometre uzaklıktaki L2 noktası çevresinde bulunur.

James Webb’in aynası neden altın kaplı?

Altın, kızılötesi ışığı çok iyi yansıttığı için aynanın yüzeyi ince bir altın tabakasıyla kaplanmıştır.

James Webb ile Hubble arasındaki fark nedir?

Hubble ağırlıklı olarak görünür ışıkta gözlem yapar; James Webb ise daha büyük aynası ve kızılötesi aletleriyle daha uzak ve eski nesneleri görebilir.

Görsel: NASA/MSFC/David Higginbotham / Wikimedia Commons (Public domain)