İnternet hız testi nasıl yapılır? Sonuçlar ne anlama geliyor?

İnternet hız testi, bağlantının o anki indirme, yükleme ve gecikme değerlerini kısa sürede gösteriyor; ancak doğru koşullarda yapılmayan ölçüm kolayca yanıltıyor. Sonuçların nasıl okunacağı, hangi iş için kaç Mbps gerektiği ve hız sözleşmedekinin altında kaldığında tüketicinin izleyebileceği yol aşağıda.

İnternet hız testi nasıl yapılır?

Ölçüm için tarayıcıdan ya da telefondan çalışan araçlar kullanılıyor. Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumunun (BTK) ücretsiz ‘BTK Hız Testi’ uygulaması iOS ve Android’de, web sürümü ise hiztesti.btk.gov.tr adresinde bulunuyor. Operatörlerin kendi sitelerinde de benzer araçlar var.

1. Sabit internet ölçülecekse bilgisayarı modeme Ethernet kablosuyla bağlayın.
2. İndirme, video yayını, bulut yedekleme gibi bant genişliği tüketen işlemleri durdurun; ağdaki öteki cihazları mümkünse ayırın.
3. VPN açıksa kapatın.
4. Testi başlatın ve bitene kadar cihazda başka uygulama kullanmayın.
5. Ölçümü günün farklı saatlerinde yineleyip sonuçları tarih ve saatle kaydedin.

Sonuçlar ne anlama geliyor?

• İndirme (download): İnternetten cihaza veri aktarım hızı. Video izleme, dosya indirme ve sayfa açılışını belirler; Mbps ile ifade edilir.
• Yükleme (upload): Cihazdan internete veri gönderme hızı. Görüntülü görüşme, canlı yayın ve buluta dosya yüklemede önemlidir.
• Ping (gecikme): Verinin sunucuya gidip dönmesi için geçen süre; milisaniye (ms) ile ölçülür ve düşük olması istenir.
• Jitter: Gecikmenin ölçümden ölçüme ne kadar oynadığını gösterir. Yüksek jitter, görüntülü görüşmede ses kesilmesi, çevrimiçi oyunda takılma olarak hissedilir.

Sık karıştırılan bir ayrıntı var: Mbps megabit, MB ise megabayt demektir. 100 Mbps’lik bir bağlantı, dosya indirirken kuramsal olarak saniyede en çok 12,5 MB aktarabilir.

Kaç Mbps yeterli?

İhtiyaç, aynı anda bağlanan cihaz sayısına ve yapılan işe göre değişiyor. Hizmetlerin kendi yardım sayfalarındaki öneriler fikir veriyor:

• Netflix: HD (720p) için 3 Mbps, Full HD için 5 Mbps, 4K için 15 Mbps ve üzeri.
• YouTube: 1080p için 5 Mbps, 4K için 20 Mbps.
• Zoom: 1080p görüntülü toplantı için yaklaşık 3,8 Mbps yükleme ve 3 Mbps indirme.

Bu rakamlar tek bir yayın ya da görüşme içindir. Aynı evde birkaç kişi eşzamanlı video izliyor, ders ya da toplantı yapıyorsa ihtiyaçlar toplanır. Çevrimiçi oyunlarda ise yüksek hızdan çok düşük ve istikrarlı gecikme belirleyicidir.

Doğru ölçüm için nelere dikkat edilmeli?

Wi-Fi üzerinden yapılan internet hız testi, hattın değil kablosuz bağlantının hızını gösterebilir. Duvarlar, modeme uzaklık ve komşu ağların yarattığı parazit sonucu düşürür; 2,4 GHz bandı 5 GHz’e göre daha uzağa ulaşır ama daha yavaştır. Eski bir modem ya da 100 Mbps ile sınırlı bir Ethernet bağlantı noktası da yüksek hızlı tarifelerde darboğaz yaratır.

Tek bir ölçüm fikir vermez. Akşam saatlerinde ağ yoğunluğu arttığı için sonuçlar gündüzden farklı çıkabilir; bu yüzden birkaç gün boyunca farklı saatlerde alınan değerlere birlikte bakmak gerekir.

Sözleşmedeki hız ne kadar bağlayıcı?

BTK’nın tüketici sitesine göre sabit internet tarifelerinde duyurulan hız çoğunlukla ulaşılabilecek en yüksek hızdır; paketlerin büyük bölümünde en düşük hıza ilişkin bir taahhüt yoktur. Hizmet kalitesi düzenlemeleri ise işletmecilerin, hizmet verdikleri bölgede duyurdukları hızın ortalamada en az yüzde 75’ini sağlamasını şart koşuyor. Bu oran bölgesel bir ortalama olduğu için tek tek abonelerde farklılık görülebiliyor.

Elektronik Haberleşme Sektörüne İlişkin Tüketici Hakları Yönetmeliği’nde 18 Ocak 2022’de yapılan değişiklik, sözleşme özetinde abonenin adresi için duyurulan veri hızlarının yazılmasını zorunlu kıldı. Aynı düzenlemeye göre BTK’nın belirleyeceği adrese dayalı hız ölçümü ölçütleri karşılanmazsa abone, varsa cihaz borcu dışında cayma bedeli ödemeden taahhütlü aboneliğini sonlandırabiliyor.

Hız düşük çıkarsa tüketici ne yapabilir?

1. Kablolu bağlantıyla, farklı gün ve saatlerde yapılmış internet hız testi sonuçlarını ekran görüntüsüyle saklayın.
2. Operatörün müşteri hizmetlerine arıza ve şikâyet kaydı açtırıp kayıt numarasını alın. BTK kuralları işletmecilere şikâyetleri 10 iş günü içinde çözme yükümlülüğü getiriyor.
3. Sonuç alınamazsa BTK Tüketici Şikayet Bildirim Sistemi (tuketicisikayet.btk.gov.tr) üzerinden başvurun; bilgi için 120 numaralı BTK hattı da aranabiliyor.
4. Ücret iadesi ya da cayma bedeli gibi parasal uyuşmazlıklarda tüketici hakem heyetine gitme yolu da açık.

Başvuruda abonelik sözleşmesi ya da taahhütname, sözleşme özetinde yazan hız, ölçüm kayıtları ve operatörle yapılan görüşmelerin tarihleri elde bulunmalı. Şikâyet etmeden önce modemi yeniden başlatmak ve ölçümü kabloyla yinelemek, sorunun ev içi ağdan kaynaklanıp kaynaklanmadığını ayırmaya yardımcı olur.