HAVELSAN MATRA nedir? Sahil gözetleme ve gemi trafik yönetim sistemi

HAVELSAN MATRA, kıyılardaki radar, kamera ve diğer sensörlerden gelen veriyi tek ekranda birleştirerek denizde olup biteni gerçek zamanlı gösteren sahil gözetleme ve gemi trafik yönetim yazılımı. Şirket ürünü “dijital denizcilik çözümleri” başlığı altında sunuyor. Limanlarda ve boğazlarda gemi trafiğini düzenlemek, sahil güvenlik için kaçakçılık ve düzensiz göçle mücadele etmek gibi farklı amaçlarla kullanılabiliyor.

Hangi verileri birleştiriyor?

HAVELSAN’ın tanıtımına göre MATRA şu kaynaklardan gelen bilgiyi entegre ediyor:

• Radar: Kıyıdaki radarlar, kendini tanıtmayan tekneler dahil su üstündeki bütün hedefleri görüyor.
• Otomatik tanımlama sistemi: Ticari gemilerin zorunlu olarak yayınladığı kimlik, konum, rota ve hız bilgisi.
• Kameralar: Gündüz ve termal görüntü; hedefin ne olduğunun gözle doğrulanması.
• Radyo yön bulucu: Telsiz çağrısı yapan teknenin hangi yönde olduğunun belirlenmesi.
• Meteoroloji sistemleri: Rüzgâr, görüş ve deniz durumu.

Yazılım bu verileri üst üste koyuyor ve operatörün önüne tek bir deniz resmi çıkarıyor.

Neden birleştirmek gerekiyor?

Her sensörün bir eksiği var. Otomatik tanımlama sistemi, cihazını kapatan ya da hiç taşımayan tekneyi göstermez; kaçakçılar da tam olarak bunu yapar. Radar her şeyi görür ama gördüğünün ne olduğunu söyleyemez. Kamera tanır ama dar bir alanı izler.

Üçü birleştiğinde resim tamamlanıyor: Radarda görünen ama kimlik yayını yapmayan bir hedef, şüpheli olarak işaretleniyor; kamera o noktaya çevrilip hedefin ne olduğuna bakılıyor.

İki ana kullanım alanı

Gemi trafik hizmetleri: Havalimanlarındaki hava trafik kontrolünün denizdeki karşılığı. Yoğun limanlarda, dar boğazlarda ve kanallarda gemilerin birbirine ve kıyıya çarpmadan geçmesini sağlıyor. Operatörler gemilerle telsizle konuşuyor, geçiş sırasını düzenliyor, tehlikeli yakınlaşmalarda uyarıyor. MATRA’nın bu işe yönelik sürümü “MATRA VTS” adıyla anılıyor.

Sahil gözetleme: Burada amaç güvenlik. Kıyı şeridi boyunca dizilmiş radar ve kamera istasyonları, karasularına izinsiz girişleri, kaçakçılığı, düzensiz göçü ve yasa dışı avcılığı tespit etmek için kullanılıyor.

Romanya ihracatı

MATRA’nın en bilinen yurt dışı işi Romanya’da. Haziran 2024’te HAVELSAN, Romanya’nın entegre deniz sınırı gözetleme sisteminin modernizasyonu için açılan ihaleyi kazandı ve Romanya Sınır Polisi ile sözleşme imzaladı. Sözleşme kapsamında mevcut sistemin radar, elektro-optik ve bilgi teknolojileri donanımı yenileniyor; yazılım olarak HAVELSAN’ın ürünü kuruluyor.

Duyurulan bilgilere göre sistem, 100 deniz millik alanda canlı deniz resmini oluşturarak kolluk kuvvetlerine durumsal farkındalık sağlayacak; kaçakçılık, düzensiz göç ve yasa dışı balıkçılıkla mücadeleyi destekleyecek. Merkezi Karadeniz kıyısındaki Köstence’de bulunuyor; teslim süresi 24 ay olarak açıklandı.

Bu iş iki açıdan önem taşıyor. Alıcı bir Avrupa Birliği ülkesi ve gözetlenen hat, birliğin dış deniz sınırı. Bir Türk yazılımının bu sınırın güvenliğinde kullanılması, HAVELSAN ihracatı için güçlü bir referans.

Türkiye’deki ve Kıbrıs’taki çalışmalar

HAVELSAN’ın bu alandaki deneyimi Türkiye kıyılarına dayanıyor. Şirketin ürün listesinde, kıyıların yedi gün yirmi dört saat izlenmesine yönelik sahil gözetleme radar sistemi de yer alıyor.

Temmuz 2026’da Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’nde, Gazimağusa’da Doğu Akdeniz Gemi Trafik Hizmetleri Sistemi’nin kurulduğu duyuruldu. Radarlar, haberleşme altyapısı, gözetleme kuleleri ve yerli yazılımdan oluşan sistemin; yabancı gemi hareketlerinin, insan kaçakçılığının ve yasa dışı faaliyetlerin tespitinde kullanılacağı açıklandı. Genel Müdür Mehmet Akif Nacar, yapay zekâ destekli analiz yeteneğinin durumsal farkındalığı artıracağını belirtti.

Yapay zekâ ne katıyor?

Yoğun bir deniz alanında aynı anda yüzlerce tekne bulunur. Operatörün hepsini tek tek izlemesi mümkün değil. Yapay zekâ destekli analiz, olağan dışı davranışı öne çıkarıyor: Rotasından sapan, açıkta bekleyen, başka bir tekneyle buluşan ya da kimlik yayınını kapatan gemi otomatik olarak işaretleniyor. Şirketin su yüzeyindeki cisimleri görüntüden tespit edip sınıflandıran yapay zekâ tabanlı bir seyir yardımcısı da aynı ürün ailesinde yer alıyor.

ADVENT ile farkı

İkisi de deniz resmini oluşturuyor, ama farklı kullanıcılar için. ADVENT bir savaş gemisinin içinde çalışan, silahları yöneten savaş yönetim sistemi. MATRA ise karada, bir trafik merkezinde ya da sahil güvenlik komuta merkezinde çalışan, sivil ve kolluk amaçlı bir izleme sistemi. Biri angajman için, diğeri gözetim ve düzenleme için tasarlandı.

Bu tür sistemlerin önemi

Dünya ticaretinin büyük bölümü deniz yoluyla taşınıyor. Deniz altındaki enerji hatları ve veri kabloları, kıyılardaki limanlar ve tesisler, güvenliği giderek daha çok konuşulan kritik altyapılar. Üç tarafı denizlerle çevrili, dünyanın en yoğun su yollarından birine sahip Türkiye için denizde ne olduğunu anlık bilmek hem emniyet hem güvenlik meselesi.

Kısaca

HAVELSAN MATRA; radar, otomatik tanımlama sistemi, kamera ve meteoroloji verisini birleştirerek gemi hareketlerini gerçek zamanlı gösteren bir yazılım. Gemi trafik hizmetlerinde ve sahil gözetlemede kullanılıyor; Romanya’nın deniz sınırı gözetleme sisteminin modernizasyonu için seçildi.