HAVELSAN ÇAKA nedir? Dalabilen kamikaze insansız deniz aracı

HAVELSAN ÇAKA, su üstünde yüksek hızla ilerleyebilen, gerektiğinde dalarak su altında da hareket edebilen hibrit bir kamikaze insansız deniz aracı. Burnunda taşıdığı patlayıcıyla hedefe çarparak etki eden, tek kullanımlık bir araç olarak tasarlandı. İlk kez 2023’te İstanbul’daki IDEF fuarında tanıtıldı; geliştirme çalışmaları sürüyor.

Kamikaze deniz aracı ne demek?

İnsansız deniz araçları iki ana gruba ayrılıyor. İlki, SANCAR gibi üzerinde silah ve sensör taşıyan, görevini yapıp üssüne dönen araçlar. İkincisi ise kendisi bir mühimmat olan araçlar: Hedefe yaklaşıyor, çarpıyor ve patlıyor. Kamikaze sözcüğü bu ikinci grup için kullanılıyor.

Bu tür araçlar, son yıllardaki çatışmalarda büyük savaş gemilerine karşı etkili oldukları için bütün donanmaların gündemine girdi. Görece ucuz bir araç, kat kat pahalı bir gemiyi görev dışı bırakabiliyor.

ÇAKA’yı farklı kılan: Dalış yeteneği

Su üstünde giden kamikaze araçların zayıf yanı, görülebilmeleri. Radar, kamera ya da gözcü tarafından fark edilen araç, hedefe varmadan ateş altına alınabiliyor.

ÇAKA bu soruna dalarak yanıt veriyor. Araç yolun büyük bölümünü su üstünde hızla kat edebiliyor; hedefe yaklaşırken ya da fark edilme riski arttığında suyun altına giriyor. HAVELSAN’ın anlatımına göre araç dalış sırasında konumunu ve yön kararlılığını koruyabiliyor, yaklaşma aşamasında sessiz çalışıyor.

Açıklanan özellikleri

2023’teki tanıtımda paylaşılan bilgiler şöyle:

• Uzunluk: 8,5 metre.
• Genişlik: 3,3 metre.
• Azami hız: 60 knotun üzerinde; yani saatte 110 kilometreden fazla.
• Harp başlığı: Burun bölümünde taşınan patlayıcı.
• Komuta kontrol: ADVENT savaş yönetim sistemiyle entegre; diğer insansız platformlarla birlikte görev yapabiliyor.

Bu değerler konsept dönemine ait. Aracın üretim sürümünde rakamların değişmesi olağan; menzil, dalış derinliği ve patlayıcı miktarı gibi ayrıntılar da açıklanmış değil.

“Muadili yok” iddiası

Tanıtım sırasında HAVELSAN yetkilileri, dünyadaki benzerlerini araştırdıklarını ve bu yapıda bir araç bulamadıklarını söyledi. Bu, şirketin kendi değerlendirmesi. Farklı ülkelerde yarı batık ve dalabilen insansız araçlar üzerinde çalışmalar olduğu biliniyor; ÇAKA’nın özgünlüğü, yüksek hızlı bir su üstü aracı ile dalış yeteneğini aynı gövdede birleştirmesinde.

Gelişim süreci

Temmuz 2023: ÇAKA, IDEF fuarında dalabilen kamikaze insansız deniz aracı konsepti olarak ilk kez sergilendi.

Ağustos 2025: HAVELSAN ile Cemre Tersanesi arasında iş birliği anlaşması imzalandı. Anlaşma, aracın tasarımı, geliştirilmesi, prototiplenmesi, üretimi ve pazarlanmasını kapsıyor. Hedef, önce üretime hazır bir sürüm ortaya koymak, ardından farklı yapılandırmaları ele almak. Cemre, aynı yılın haziran ayında askerî gemi inşa yeterliliği almıştı.

Ağustos 2026: HAVELSAN Genel Müdürü Mehmet Akif Nacar, dalabilen ve kendini gizleyebilen hibrit aracın geliştirilmesinde son aşamalara gelindiğini açıkladı.

HAVELSAN’ın payı ne?

İş bölümü SANCAR’dakine benziyor. Tekneyi tersane inşa ediyor; otonomi yazılımı, görev sistemi ve komuta kontrol entegrasyonu HAVELSAN’dan geliyor. Aracın ADVENT ağına bağlanabilmesi, onu bir savaş gemisinden ya da kara kontrol istasyonundan yönetilebilir kılıyor.

Adı nereden geliyor?

ÇAKA adı, Türk denizcilik tarihinde önemli bir yeri olan Çaka Bey’i çağrıştırıyor. 11. yüzyılın sonunda İzmir’de bir beylik kuran Çaka Bey, Ege’de bir donanma oluşturmasıyla anılıyor ve Türk denizciliğinin öncülerinden sayılıyor.

Nasıl kullanılması öngörülüyor?

• Düşman su üstü gemilerine karşı taarruz.
• Liman ve üs girişlerinde, dar su yollarında caydırıcılık.
• Diğer insansız deniz araçlarıyla birlikte, farklı yönlerden eş zamanlı yaklaşma.
• Savunma sistemlerini meşgul ederek başka silahların önünü açma.

Son iki madde, bu tür araçların asıl gücünü gösteriyor: Tek bir araç durdurulabilir, ancak aynı anda farklı yönlerden gelen çok sayıda aracı durdurmak çok daha zor.

Zorluklar

Dalabilen bir yüzey aracı tasarlamak, iki ayrı mühendislik problemini aynı gövdede çözmek demek. Su üstünde hız için hafif ve kaygan bir tekne gerekirken, dalış için sızdırmazlık, denge ve basınca dayanım gerekiyor. Su altında radyo dalgaları ilerlemediği için haberleşme ve konumlama da ayrı bir sorun. Aracın suya girdikten sonra hedefi nasıl bulacağı, tasarımın en kritik yazılım konularından biri.

Güncel durum

Bu yazının hazırlandığı tarihte ÇAKA’nın envantere girdiğine ya da seri üretime başlandığına dair resmî bir duyuru bulunmuyor. Şirketin son açıklaması, geliştirmede son aşamalara gelindiği yönünde. Aynı dönemde HAVELSAN, su altı konumlama ve haritalama için AVISTA adlı ayrı bir Ar-Ge projesini de tanıttı.

Kısaca

HAVELSAN ÇAKA; 8,5 metre boyunda, 60 knotun üzerinde hız yapabilen, hedefe yaklaşırken dalabilen hibrit bir kamikaze insansız deniz aracı. 2023’te tanıtıldı, 2025’te Cemre Tersanesi ile üretime yönelik iş birliği imzalandı; geliştirme süreci devam ediyor.