Bir Zamanlar Sol: 12 Eylül’den Bugüne TİP’in Evrimi

Yasaklarla Başlayan Bir Hafıza

12 Eylül 1980 darbesi, Türkiye’de sadece siyasi partileri değil, bir kuşağın umudunu ve örgütlü mücadelesini de hedef aldı. Türkiye İşçi Partisi (TİP), bu darbeyle birlikte kapatılan partiler arasında yer aldı. Ancak TİP’in ismi sadece bir tabela değil, Türkiye solunun tarihsel belleğinde önemli bir yerdi. Behice Boran, Sadun Aren ve Mehmet Ali Aybar gibi isimler, TİP’in sadece bir siyasi parti değil, bir düşünce mecrası olduğunu göstermişti.

2017’deki Yeniden Doğuş

Aradan geçen yıllar boyunca Türkiye solunda sayısız yapı ortaya çıktı. Ancak TİP ismi, 2017 yılında yeniden kurulduğunda, sol kamuoyunda bir kıpırdanma yarattı. Bu defa figürlerin arasında gazeteci ve sendikacı geçmişiyle bilinen Erkan Baş ve sokak hareketlerinden gelen Barış Atay gibi isimler vardı. Parti, 2018 genel seçimlerine HDP listelerinden girerek 2 milletvekiliyle Meclis’e adım attı.

Meclis’te Simgesel Çıkışlar

TİP’in günümüzdeki siyaset tarzı, klasik sol söylemin ötesinde bir dili barındırıyor. Erkan Baş’ın TBMM kürsüsünden yaptığı “Biz yoksuluz ama onurluyuz” çıkışları, kamuoyunda geniş yankı buldu. Emek, eşitlik ve özgürlük temelinde şekillenen söylemleri, sokak eylemleriyle de desteklendi. Barış Atay’ın polis şiddetine karşı verdiği tepkiler, TİP’in sistem karşıtı reflekslerini gözler önüne serdi.

Parti mi, Hareket mi?

TİP, bugün hem bir siyasi parti hem de bir toplumsal hareket olarak kendini tanımlıyor. Öğrenciler, kadınlar, LGBTİ+ bireyler, işçiler ve ekoloji aktivistleri arasında karşılık bulan TİP, kitlesel bir yapı olmaktan ziyade “doğrudan eylemci” bir siyasal dil inşa ediyor. Ancak bu da beraberinde “marjinalleşme” eleştirilerini getiriyor.

Eleştiriler ve Zor Sorular

TİP’in zaman zaman HDP’den kopması, bazen CHP’ye mesafeli durması, bazen de Millet İttifakı’na karşı muğlak pozisyonlar alması; “stratejisi olmayan radikallik mi, yoksa yeni solculuk mu?” tartışmasını da beraberinde getiriyor. Parti içi demokrasi, örgütlenme yeterliliği ve kırsaldaki karşılığı hâlâ tartışmalı.

Bugünün TİP’i: Geçmişin Ruhu, Bugünün Dili

Bir zamanlar TBMM’de “komünizm propagandası” yaptığı gerekçesiyle cezalandırılan TİP’in mirasçıları, bugün aynı mecliste sosyalizm, adalet ve laiklik çağrıları yapıyor. 12 Eylül’de susturulan bir sesin, 40 yıl sonra başka bir tonla yeniden yankı bulması, Türkiye’de solun asla bitmeyen bir hikâye olduğunu gösteriyor.