Astım krizi nasıl geçer? Atak sırasında yapılması gerekenler

Astım krizi nasıl geçer sorusunun yanıtını kriz anında aramak zordur; bu yüzden her astım hastasının ve yakınlarının yapılacakları önceden bilmesi gerekir. Astım krizi ya da atağı, hava yollarının hızla daralmasıyla nefes darlığı, hışıltı, öksürük ve göğüste sıkışmanın belirgin biçimde artmasıdır. Hafif ataklar evde kontrol altına alınabilir; ağır ataklar ise yaşamı tehdit eder ve acil müdahale gerektirir.

Astım krizi nasıl geçer: Atak anında adım adım

• Sakin kalmaya çalışın. Panik, solunumu hızlandırır ve nefes darlığını artırır.
• Dik oturun. Hafifçe öne eğilip kollarınızı dizlerinize ya da bir masaya dayamak solunumu kolaylaştırır. Uzanmayın.
• Rahatlatıcı ilacınızı kullanın. Hekiminizin size verdiği eylem planında yazdığı biçimde, hava yollarını açan rahatlatıcı ilacınızı alın. Varsa ara hazneyle kullanmak ilacın akciğere ulaşmasını artırır.
• Yavaş ve düzenli nefes almaya çalışın. Burundan nefes alıp büzülmüş dudaklardan yavaşça vermek yardımcı olabilir.
• Dar giysileri gevşetin. Yaka, kravat ve kemer gibi sıkan giysileri açın.
• Tetikleyiciden uzaklaşın. Dumanlı, tozlu ya da keskin kokulu ortamdan çıkın.

İlaçtan sonra birkaç dakika içinde rahatlama olmuyorsa, şikâyetler kötüleşiyorsa ya da yanınızda ilacınız yoksa beklemeden 112’yi arayın.

Ne zaman hemen 112 aranmalı?

• Rahatlatıcı ilaç yok ya da ilaca rağmen düzelme olmuyor
• Nefes darlığı nedeniyle konuşmak, yemek yemek ya da yürümek mümkün değil
• Dudaklar, yüz ya da tırnaklar morarıyor
• Soluk alıp verme çok hızlanmış ya da tam tersine yavaşlamış, kişi bitkin düşmüş
• Sersemlik, uyku hâli, bilinç bulanıklığı var
• Çocukta kaburga araları ve boyun çukuru her nefeste içeri çekiliyor

Ambulans beklerken kişi dik oturur durumda tutulmalı, yalnız bırakılmamalı ve eylem planındaki adımlar sürdürülmelidir. Ağır atak geçiren kişinin kendi aracıyla hastaneye gitmeye çalışması doğru değildir.

Atak sırasında yapılmaması gerekenler

• Kişiyi yatırmayın; yatmak solunumu zorlaştırır.
• Kese kâğıdına nefes aldırmayın; bu yöntem astım için uygun değildir.
• Buhar, bitki çayı, kolonya gibi yöntemlerle oyalanmayın. Keskin kokular atağı ağırlaştırabilir.
• Başkasının ilacını ya da hekimin önermediği ilaçları kullanmayın.
• “Geçer” diyerek beklemeyin; ağır atak hızla kötüleşebilir.

Yanınızdaki biri astım krizi geçiriyorsa

Sakin ve güven verici davranın. Kişinin dik oturmasına yardım edin, rahatlatıcı ilacının nerede olduğunu sorun ve kullanmasına yardımcı olun. Çevredeki kalabalığı uzaklaştırın, pencereyi açarak temiz hava sağlayın; ancak dışarıdaki hava çok soğuk ya da kirliyse dikkatli olun. Düzelme yoksa 112’yi arayın ve durumu kısaca anlatın.

Atak geçtikten sonra

Evde kontrol altına alınan bir atağın ardından bile birkaç gün içinde hekime görünmek gerekir. Atak, astımın yeterince kontrol altında olmadığının işaretidir; tedavinin gözden geçirilmesi gerekebilir. Hekim atağı neyin tetiklediğini, ilaçların düzenli ve doğru teknikle kullanılıp kullanılmadığını değerlendirir. Acil serviste tedavi görenlere çoğu zaman kısa süreli ek ilaçlar verilir; bunların hekimin belirttiği süre boyunca kullanılması önemlidir.

Astım eylem planı nedir?

Eylem planı, hekimle birlikte hazırlanan ve kişiye özel yazılı bir yol haritasıdır. Üç durumu tanımlar: astımın iyi olduğu günlerde hangi ilaçların kullanılacağı, belirtiler artmaya başladığında tedavinin nasıl artırılacağı ve acil durumda ne yapılacağı. Planın bir kopyasını evde görünür bir yerde, çocuklar için okulda bulundurmak yararlıdır. Eylem planı olan hastalarda acil başvuruları ve hastane yatışları daha az görülür.

Astım krizini önlemek için

• Kontrol edici ilacınızı düzenli kullanın. Şikâyetiniz olmasa da hekiminiz söylemeden kesmeyin. Atakların en sık nedeni, iyi hissedince ilacın bırakılmasıdır.
• Cihazı doğru kullandığınızdan emin olun. Tekniğinizi kontrollerde hekiminize ya da eczacınıza gösterin.
• Rahatlatıcı ilacınızı her zaman yanınızda taşıyın ve son kullanma tarihini kontrol edin.
• Sigara içmeyin, evde içilmesine izin vermeyin.
• Tetikleyicilerden kaçının. Yatak odasında toz tutan eşyaları azaltın, nevresimleri sıcak suda yıkayın, küf oluşumunu önleyin.
• Aşılarınızı yaptırın. Grip, astım ataklarının başlıca nedenlerindendir; ayrıntılar grip nedir yazımızda.
• Soğuk havada ağız ve burnunuzu atkıyla kapatın.
• Egzersizden önce ısının; hekiminiz önerdiyse egzersiz öncesi ilacınızı kullanın.

Yaklaşan atağın erken işaretleri

Ataklar çoğu zaman birden başlamaz; saatler ya da günler öncesinden işaret verir. Gece öksürüğünün artması, rahatlatıcı ilaca daha sık ihtiyaç duyulması, merdiven çıkarken eskisinden çabuk yorulma ve zirve akım ölçer değerlerinin düşmesi uyarıcıdır. Bu işaretler fark edildiğinde eylem planına göre davranmak ve gerekirse hekime başvurmak, atağın ağırlaşmasını önler.

Çocuklarda astım krizi

Çocuklar nefes darlığını tarif edemeyebilir. Hızlı soluma, konuşurken ya da emerken duraklama, burun kanatlarının açılıp kapanması, kaburga aralarının içeri çekilmesi ve huzursuzluk atağı düşündürür. Okul ve kreş çalışanlarının çocuğun astımı, ilacı ve eylem planı hakkında bilgilendirilmesi gerekir. Astımın belirtilerini astım belirtileri, hastalığın genel çerçevesini astım nedir yazılarımızda bulabilirsiniz.

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi yerine geçmez. Şikâyetleriniz için bir hekime başvurun. Acil durumlarda 112’yi arayın.