Kansızlığa ne iyi gelir? Demir açısından zengin besinler
Kansızlığa ne iyi gelir sorusunun yanıtı, kansızlığın nedenine göre değişir. En sık görülen tür demir eksikliğine bağlı olduğu için ilk akla gelen demirden zengin beslenmedir. Ancak bir noktanın baştan bilinmesi gerekir: Yerleşmiş bir demir eksikliği yalnızca beslenmeyle düzelmez; hekimin önerdiği tedavi şarttır. Doğru beslenme, tedaviyi destekler ve eksikliğin yeniden oluşmasını önler.
Kansızlığa ne iyi gelir? İki tür demir var
Besinlerdeki demir iki biçimde bulunur ve vücut bunları farklı oranlarda emer.
- Hayvansal kaynaklı demir: Et, tavuk ve balıkta bulunur. Emilimi yüksektir ve diğer besinlerden daha az etkilenir.
- Bitkisel kaynaklı demir: Kuru baklagiller, yeşil yapraklı sebzeler, tahıllar ve kuru meyvelerde bulunur. Emilimi daha düşüktür; ancak doğru eşleştirmelerle artırılabilir.
Demir açısından zengin hayvansal besinler
- Kırmızı et: Dana ve kuzu eti en iyi demir kaynaklarındandır.
- Sakatatlar: Karaciğer çok yüksek demir içerir. Ancak A vitamini yükü nedeniyle hamilelerin karaciğer tüketmemesi önerilir.
- Tavuk ve hindi: Özellikle but gibi koyu renkli bölümler.
- Balık ve deniz ürünleri: Hamsi, sardalya, ton balığı, midye.
- Yumurta: Özellikle sarısı.
Demir açısından zengin bitkisel besinler
- Kuru baklagiller: Mercimek, nohut, kuru fasulye, barbunya.
- Yeşil yapraklı sebzeler: Ispanak, pazı, semizotu, roka, maydanoz.
- Pekmez: Özellikle üzüm, dut ve keçiboynuzu pekmezi.
- Kuru meyveler: Kuru kayısı, kuru üzüm, kuru erik, dut kurusu.
- Kuruyemişler ve tohumlar: Fındık, badem, kabak çekirdeği, susam ve tahin.
- Tam tahıllar ve demirle zenginleştirilmiş ürünler.
Demir emilimini artıranlar
C vitamini, bitkisel kaynaklı demirin emilimini belirgin biçimde artırır. Bu yüzden demirden zengin öğünlerin yanına C vitamini kaynağı eklemek akıllıca bir yöntemdir:
- Mercimek çorbasına limon sıkmak
- Kuru fasulyenin yanında bol maydanozlu, limonlu salata yemek
- Pekmezi portakal suyu ya da taze meyveyle tüketmek
- Yemeklerin yanında yeşil biber, domates, turunçgil bulundurmak
Etle birlikte yenen sebze ve baklagillerdeki demirin emilimi de artar. Etli kuru fasulye, kıymalı ıspanak gibi geleneksel yemekler bu açıdan iyi eşleşmelerdir.
Demir emilimini azaltanlar
- Çay ve kahve: İçerdikleri tanen ve benzeri maddeler demiri bağlar. Türkiye’de demir eksikliğinin yaygın nedenlerinden biri, yemekle birlikte ve hemen ardından çay içme alışkanlığıdır. Çay ve kahve yemekten en az bir saat sonra içilmelidir.
- Süt ve süt ürünleri: Kalsiyum demir emilimini azaltır. Demir ilacı sütle ya da ayranla alınmamalıdır.
- Kepek ve bazı tahıllardaki fitatlar.
- Mide asidini azaltan ilaçlar ve antiasitler.
Pekmez kansızlığa iyi gelir mi?
Pekmez demir içerir ve beslenmeye katkı sağlar. Ancak içerdiği demir bitkisel kaynaklıdır ve emilimi sınırlıdır; ayrıca şeker oranı yüksektir. Pekmezi kahvaltıda tahinle ya da portakal suyuyla tüketmek iyi bir alışkanlıktır, fakat kaşık kaşık pekmez yemek yerleşmiş bir demir eksikliğini düzeltmeye yetmez. Şeker hastalarının miktara dikkat etmesi gerekir.
Ispanak efsanesi
Ispanak demir içerir; ancak sanıldığı kadar üstün bir kaynak değildir, çünkü içindeki oksalat adlı madde demirin emilimini azaltır. Yine de folik asit ve diğer vitaminler açısından değerlidir. Limonla ve etle birlikte tüketmek emilimi artırır.
B12 ve folik asit kaynakları
Kansızlık B12 eksikliğine bağlıysa demirden zengin beslenmek işe yaramaz. B12 yalnızca hayvansal besinlerde bulunur: et, balık, yumurta, süt ve süt ürünleri. Vegan beslenenlerin B12 takviyesi alması gerekir. Folik asit ise yeşil yapraklı sebzeler, kuru baklagiller, turunçgiller ve tam tahıllarda bol bulunur.
Demir ilacı kullananlar için
- İlacı hekimin önerdiği doz ve sürede kullanın; kan değerleri düzeldikten sonra da depoların dolması için tedavi sürer.
- İlacı çay, kahve, süt ve antiasitlerle birlikte almayın.
- Hekiminiz aksini söylemediyse aç karnına, su ya da portakal suyuyla almak emilimi artırır; mideye dokunuyorsa hekiminize danışın.
- Dışkının koyu renk alması, kabızlık ve mide rahatsızlığı sık görülen yan etkilerdir; ilacı kendi kendinize bırakmadan hekiminizle konuşun.
- İlacı çocukların ulaşamayacağı yerde saklayın.
Tahlil yaptırmadan takviye kullanmayın
Hâlsizlik her zaman demir eksikliğinden kaynaklanmaz. Gereksiz demir takviyesi, vücutta birikerek organlara zarar verebilir. Talasemi taşıyıcılığı gibi durumlarda demir kullanımı uygun olmayabilir. Önce kan tahliliyle nedenin belirlenmesi gerekir.
Beslenme ne zaman yetmez?
Yoğun adet kanaması, mide-bağırsak kanaması ya da emilim bozukluğu varsa ne kadar iyi beslenilirse beslenilsin kansızlık düzelmez; kaynağın tedavi edilmesi gerekir. Belirtileri kansızlık belirtileri, hastalığın türlerini ve tedavisini kansızlık nedir yazılarımızda bulabilirsiniz.
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi yerine geçmez. Şikâyetleriniz için bir hekime başvurun. Acil durumlarda 112’yi arayın.
