İshal neden olur? Ani ve uzun süren ishalin nedenleri

İshal neden olur sorusunun en sık yanıtı, bağırsakları etkileyen bir enfeksiyondur. Günde üç ya da daha fazla kez sulu, şekilsiz dışkılama olarak tanımlanan ishal, hemen herkesin yılda en az bir-iki kez yaşadığı bir sorundur. Çoğu zaman birkaç gün içinde kendiliğinden geçer. Asıl tehlike ishalin kendisi değil, yol açtığı sıvı kaybıdır; bebekler, küçük çocuklar ve yaşlılar bu açıdan en hassas gruplardır.

İshal neden olur? Bağırsakta neler oluyor?

Sağlıklı bir bağırsak, içinden geçen sıvının büyük bölümünü emer. İshalde bu denge bozulur: Ya bağırsak, mikropların ve toksinlerin etkisiyle içeriye fazla sıvı salgılar ya da hasar gören bağırsak yüzeyi sıvıyı ememez. Bazen de bağırsak hareketleri hızlanır ve içeriğin emilmesine zaman kalmaz. Sonuç, sulu ve sık dışkılamadır.

Süresine göre ishal

• Akut ishal: İki haftadan kısa sürer. Neredeyse her zaman enfeksiyona bağlıdır.
• Uzamış ishal: İki ile dört hafta arasında sürer.
• Kronik ishal: Dört haftadan uzun sürer ve altta yatan bir hastalığın araştırılmasını gerektirir.

Ani başlayan ishalin nedenleri

• Virüsler: En sık nedendir. Norovirüs her yaşta, rotavirüs özellikle küçük çocuklarda görülür. Bulantı, kusma, karın krampı ve hafif ateş eşlik eder. Çok bulaşıcıdır; okul, kreş ve aile içinde hızla yayılır.
• Besin zehirlenmesi: Uygun saklanmamış, iyi pişirilmemiş ya da kirli ellerle hazırlanmış yiyeceklerdeki bakteriler ve bunların toksinleri neden olur. Aynı yemeği yiyen kişilerde birkaç saat içinde belirtiler başlar.
• Kirli su ve parazitler: Temiz olmayan içme suyu, iyi yıkanmamış sebze ve meyveler.
• Yolcu ishali: Seyahat edilen yerdeki su ve yiyeceklerdeki farklı mikroplara bağlı gelişir.

İlaçlara bağlı ishal

Antibiyotikler, bağırsaktaki yararlı bakterileri de yok ettiği için ishale yol açabilir. Çoğunlukla hafif seyreder ve ilaç bitince düzelir. Ancak antibiyotik kullanımı sırasında ya da sonrasında şiddetli, kanlı ya da ateşli ishal gelişirse hemen hekime haber verilmelidir. Magnezyum içeren antiasitler, bazı şeker ilaçları, müshiller ve kemoterapi ilaçları da ishal yapabilir.

Besinlere bağlı ishal

• Laktoz intoleransı: Süt şekerini sindiremeyen kişilerde süt ve süt ürünlerinden sonra gaz, şişkinlik ve ishal görülür.
• Çölyak hastalığı: Buğday, arpa ve çavdardaki glütene karşı gelişen bağırsak hasarı kronik ishale yol açabilir.
• Tatlandırıcılar: Şekersiz sakız ve diyet ürünlerdeki sorbitol gibi tatlandırıcılar fazla tüketildiğinde ishal yapar.
• Fazla meyve suyu, kafein ve alkol.

Uzun süren ishal neden olur?

Haftalarca süren ishalin arkasında şu durumlar bulunabilir:

• Huzursuz bağırsak sendromu: Karın ağrısı ve şişkinlikle birlikte ishal ya da kabızlık dönemleri. Stresle artar.
• İltihabi bağırsak hastalıkları: Ülseratif kolit ve Crohn hastalığı. Kanlı ve mukuslu dışkı, karın ağrısı, kilo kaybı görülür.
• Tiroid bezinin fazla çalışması.
• Emilim bozuklukları ve pankreas hastalıkları.
• Kronik enfeksiyonlar ve parazitler.
• Bağırsak tümörleri: Özellikle ileri yaşta, tuvalet düzeninde yeni ve kalıcı değişiklik varsa akla gelmelidir.

Stres ishal yapar mı?

Evet. Bağırsaklar sinir sistemiyle yakından bağlantılıdır. Sınav, mülakat ya da yoğun kaygı anlarında bağırsak hareketleri hızlanabilir. Bu tür ishal kısa sürer ve başka belirti vermez. Sık tekrarlıyorsa huzursuz bağırsak sendromu açısından değerlendirme gerekir.

Çocuklarda ishal neden olur?

Bebek ve çocuklarda en sık neden viral enfeksiyonlardır. Rotavirüs aşısı ağır ishal vakalarını belirgin biçimde azaltmıştır. Fazla meyve suyu tüketimi, besin alerjileri ve antibiyotik kullanımı da çocuklarda ishale yol açabilir. Çocuklar yetişkinlere göre çok daha hızlı susuz kaldığı için ishalli çocuk yakından izlenmelidir.

İshal bulaşıcı mı?

Enfeksiyona bağlı ishal bulaşıcıdır. Mikroplar dışkıyla atılır; iyi yıkanmamış ellerle kapı kollarına, musluklara ve yiyeceklere taşınır. Tuvaletten sonra ve yemek hazırlamadan önce elleri sabunla en az 20 saniye yıkamak, bulaşmayı önlemenin en etkili yoludur. İshali olan kişi mümkünse başkaları için yemek hazırlamamalı, ayrı havlu kullanmalıdır.

Sıvı kaybının belirtileri

• Ağız kuruluğu ve yoğun susama
• İdrarın azalması ve koyulaşması
• Halsizlik, baş dönmesi
• Çocuklarda gözyaşsız ağlama, bıngıldakta çökme, uyku hâli

Ne zaman hekime başvurmalı?

Dışkıda kan ya da siyah renk, 38,5 derecenin üzerinde ateş, şiddetli karın ağrısı, sıvı kaybı belirtileri ve yetişkinlerde birkaç günden uzun süren ishal hekime başvurmayı gerektirir. Bebeklerde, yaşlılarda, hamilelerde, şeker, böbrek ve kalp hastalarında ve bağışıklığı baskılanmış kişilerde beklemeden hekime görünmek gerekir. Kusmanın eşlik ettiği durumlar için mide bulantısı neden olur yazımıza da bakabilirsiniz.

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi yerine geçmez. Şikâyetleriniz için bir hekime başvurun. Acil durumlarda 112’yi arayın.