Kalp krizi önlenebilir mi? Riski azaltmanın yolları

Kalp krizi önlenebilir mi sorusunun yanıtı büyük ölçüde evet. Kalp krizlerinin önemli bir bölümü; sigara, yüksek tansiyon, yüksek kolesterol, şeker hastalığı, fazla kilo ve hareketsizlik gibi değiştirilebilir etkenlere bağlıdır. Yaşınızı ve genlerinizi değiştiremezsiniz, ama bu etkenleri kontrol altına alarak riski belirgin biçimde düşürebilirsiniz. İşte kanıta dayalı adımlar.

1. Sigarayı bırakın

Kalp için yapılabilecek en etkili tek şey budur. Sigara damarların iç yüzeyine zarar verir, kanın pıhtılaşmasını kolaylaştırır ve damar sertliğini hızlandırır. Günde birkaç sigara bile riski artırır; nargile ve elektronik sigara güvenli bir seçenek değildir.

İyi haber şu: Bıraktıktan sonra risk hızla düşmeye başlar ve yıllar içinde hiç içmemiş birinin düzeyine yaklaşır. Bırakmakta zorlananlar sigara bırakma polikliniklerinden ve ALO 171 hattından destek alabilir. Pasif içicilik de risk yaratır; evde ve arabada sigara içilmemesi gerekir.

2. Tansiyonunuzu bilin ve kontrol altında tutun

Yüksek tansiyon çoğu zaman belirti vermez; bu yüzden “sessiz katil” olarak anılır. Ölçtürmeden bilemezsiniz. Tansiyonu yüksek çıkanlarda tuzu azaltmak, kilo vermek ve hareket etmek ilk adımlardır. Hekim ilaç önerdiyse düzenli kullanmak ve “iyiyim” diye kendiliğinden bırakmamak gerekir.

3. Kolesterolünüzü ölçtürün

Yüksek kolesterol de belirti vermez. Kandaki kötü kolesterol damar duvarında birikerek plak oluşturur. Basit bir kan testiyle ölçülür. Beslenme düzenlemesi ve egzersiz ilk seçenektir; riski yüksek kişilerde hekim kolesterol düşürücü ilaç önerebilir.

4. Kan şekerinize dikkat edin

Şeker hastalığı damarları yıpratır ve kalp krizi riskini yaklaşık iki katına çıkarır. Diyabeti olanların kan şekerini, tansiyonunu ve kolesterolünü birlikte kontrol altında tutması gerekir. Ailesinde diyabet olanların ve kilolu kişilerin düzenli aralıklarla kan şekerine baktırması önerilir.

5. Kalp dostu beslenin

Akdeniz tipi beslenme, kalp sağlığı açısından en güçlü kanıta sahip düzendir. Temel ilkeleri şunlardır:

• Sebze, meyve ve kuru baklagilleri sofranın merkezine koyun.
• Beyaz ekmek ve pirinç yerine tam tahılları tercih edin.
• Katı yağ yerine zeytinyağı kullanın.
• Haftada en az iki kez balık yiyin.
• Ceviz, fındık, badem gibi tuzsuz kuruyemişlerden bir avuç tüketin.
• Kırmızı eti ve özellikle sucuk, salam, sosis gibi işlenmiş etleri azaltın.
• Tuzu kısın: Günlük tuz tüketiminin beş gramı, yani bir çay kaşığını geçmemesi önerilir.
• Şekerli içecekleri, paketli atıştırmalıkları ve kızartmaları sınırlayın.

6. Hareket edin

Haftada en az 150 dakika orta tempolu egzersiz önerilir; bu, haftanın beş günü otuzar dakikalık tempolu yürüyüş demektir. Yürüyüş, bisiklet, yüzme ve dans iyi seçeneklerdir. Asansör yerine merdiven, kısa mesafede araba yerine yürüyüş gibi küçük değişiklikler de toplamda fark yaratır.

Uzun süredir hareketsizseniz ya da kalp hastalığınız varsa egzersize başlamadan önce hekiminize danışın.

7. Fazla kilolardan kurtulun

Özellikle bel çevresinde biriken yağ; tansiyonu, kan şekerini ve kolesterolü birlikte yükseltir. Kilonun yüzde beş ile onunu vermek bile bu değerlerde belirgin düzelme sağlar. Hızlı sonuç vaat eden şok diyetler yerine, sürdürülebilir küçük değişiklikler daha kalıcıdır.

8. Alkolü sınırlayın

Fazla alkol tansiyonu yükseltir, kalp kasına zarar verir ve ritim bozukluğuna yol açabilir. Kalp sağlığı için alkole başlamanın bir yararı yoktur.

9. Stres ve uykuyu ihmal etmeyin

Uzun süreli stres ve yetersiz uyku, tansiyonu yükseltir ve sağlıksız alışkanlıkları tetikler. Gecede yedi sekiz saat uyku, düzenli hareket ve sosyal ilişkiler koruyucudur. Yüksek sesle horlama ve gündüz uyuklama varsa uyku apnesi açısından değerlendirilmek gerekir.

10. Düzenli kontrol yaptırın

Kırk yaşından sonra, daha erken yaşta risk faktörü olanlarda ise daha önce, tansiyon, kan şekeri ve kolesterol ölçümlerini düzenli yaptırın. Aile hekiminiz bu değerlere ve yaşınıza bakarak önümüzdeki on yıl için kalp krizi riskinizi hesaplayabilir ve size özel öneride bulunabilir.

Aspirin herkese önerilir mi?

Hayır. Daha önce kalp krizi geçirmiş ya da stent takılmış hastalar hekim önerisiyle aspirin kullanır. Sağlıklı kişilerde ise koruma amacıyla kendi kendine aspirin kullanmak, kanama riskini artırdığı için önerilmez. Bu kararı hekim verir.

Her şeyi doğru yapsam da kriz geçirebilir miyim?

Risk sıfırlanamaz; genetik yatkınlık ve yaş etkisini sürdürür. Ancak bu adımlar riski büyük ölçüde azaltır, kriz olsa bile daha geç yaşta ve daha hafif geçmesini sağlar. Belirtileri bilmek de önlemenin parçasıdır: Kalp krizi nasıl anlaşılır? yazımıza göz atın.

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi yerine geçmez. Şikâyetleriniz için bir hekime başvurun. Acil durumlarda 112’yi arayın.