Kalp krizi nedir? Nedenleri, risk faktörleri ve tedavisi

Kalp krizi, kalbi besleyen damarlardan birinin aniden tıkanması sonucu kalp kasının bir bölümünün kansız ve oksijensiz kalmasıdır. Tıp dilindeki adı miyokard enfarktüsüdür. Hayatı tehdit eden acil bir durumdur; tıkanıklık ne kadar çabuk açılırsa kalp kası o kadar az zarar görür. Bu yüzden kalp krizinde dakikalar önemlidir.

Kalp krizi nasıl oluşur?

Kalp, sürekli çalışan bir kastır ve kendisi de kana ihtiyaç duyar. Bu kanı, kalbin üzerini saran koroner atardamarlar taşır. Yıllar içinde bu damarların iç yüzeyinde kolesterol, yağ ve kalsiyumdan oluşan plaklar birikebilir. Bu sürece damar sertliği denir.

Plaklardan biri yırtıldığında vücut orayı bir yara gibi onarmaya çalışır ve bölgede pıhtı oluşur. Pıhtı damarı tümüyle tıkarsa, o damarın beslediği kalp kası bölgesine kan gitmez. Kas hücreleri dakikalar içinde zarar görmeye, kan akışı sağlanmazsa ölmeye başlar.

Risk faktörleri nelerdir?

Kalp krizi riskini artıran etkenlerin bir bölümü değiştirilemez, bir bölümü ise kişinin elindedir.

Değiştirilemeyenler:

• Yaş: Risk erkeklerde 45, kadınlarda 55 yaşından sonra belirgin biçimde artar.
• Cinsiyet: Erkeklerde daha erken yaşta görülür; menopoz sonrasında kadınlarda risk yükselir.
• Aile öyküsü: Birinci derece yakınlarında erken yaşta kalp hastalığı olanlarda risk daha yüksektir.

Değiştirilebilenler:

• Sigara ve tütün kullanımı
• Yüksek tansiyon
• Yüksek kolesterol
• Şeker hastalığı
• Fazla kilo ve obezite
• Hareketsiz yaşam
• Sağlıksız beslenme
• Uzun süreli stres

Bu etkenler bir araya geldikçe risk toplanarak değil, katlanarak artar.

Belirtileri nelerdir?

En tipik belirti, göğsün ortasında baskı, sıkışma ya da ağırlık hissi veren ve birkaç dakikadan uzun süren ağrıdır. Ağrı sol kola, çeneye, boyna, sırta ya da mideye yayılabilir. Nefes darlığı, soğuk terleme, bulantı ve baş dönmesi eşlik edebilir. Kadınlarda, yaşlılarda ve şeker hastalarında belirtiler daha silik olabilir. Bu gruplarda olağan dışı yorgunluk, bulantı ya da sırt ve çene ağrısı ön planda olabilir.

Kalp krizi ile kalp durması aynı şey mi?

Hayır. Kalp krizinde sorun tesisattadır: Damar tıkanır, ama kalp çoğunlukla atmaya devam eder ve kişi bilinçlidir. Kalp durmasında ise sorun elektrik sistemindedir: Kalp aniden pompalamayı keser, kişi bilincini kaybeder ve nefes almaz. Kalp krizi, kalp durmasına yol açabilir; ancak ikisi aynı durum değildir. Kalp durmasında hemen kalp masajına başlanması gerekir.

Kalp krizi ile göğüs anjini farkı

Anjin, daralmış bir damarın efor sırasında kalbe yeterli kan taşıyamaması sonucu ortaya çıkan göğüs ağrısıdır. Merdiven çıkarken ya da hızlı yürürken başlar, dinlenince birkaç dakikada geçer. Kalp krizinde ağrı dinlenmekle geçmez, daha şiddetlidir ve daha uzun sürer. Yeni başlayan ya da sıklaşan anjin, yaklaşan bir kalp krizinin habercisi olabilir.

Nasıl teşhis edilir?

Hastanede ilk yapılan tetkik elektrokardiyografidir, yani kalbin elektriksel aktivitesinin kaydı. Birkaç dakika süren bu test, krizin tipi ve yeri hakkında bilgi verir. Ardından kanda, kalp kası zarar gördüğünde yükselen troponin adlı maddeye bakılır. Gerekli görülürse koroner anjiyografiyle damarlar doğrudan görüntülenir.

Tedavisi nasıl yapılır?

Tedavinin amacı tıkalı damarı en kısa sürede açmaktır. En sık kullanılan yöntem, kasıktan ya da bilekten girilerek tıkalı damarın balonla açılması ve içine stent yerleştirilmesidir. Bu işlemin yapılamadığı durumlarda pıhtı eritici ilaçlar verilir. Birden fazla damarda ciddi darlık olan bazı hastalarda baypas ameliyatı gerekebilir.

Krizden sonra hastalar genellikle birkaç gün hastanede izlenir ve ömür boyu kullanacakları ilaçlarla taburcu edilir: Kan sulandırıcılar, kolesterol düşürücüler ve kalbin yükünü azaltan ilaçlar.

Kriz sonrası hayat

Kalp krizi geçirenlerin çoğu, zamanında tedavi edildiğinde normal hayatına döner. İyileşme süresi krizin büyüklüğüne göre haftalar ile aylar arasında değişir. Kalp rehabilitasyonu programları, kontrollü egzersiz ve beslenme danışmanlığıyla bu süreci destekler. Kriz sonrası kaygı ve moral bozukluğu sık görülür; bunu hekimle paylaşmak gerekir.

Kimler kontrol yaptırmalı?

Göğüs ağrısı, eforla gelen nefes darlığı ya da çarpıntı şikâyeti olanlar beklemeden hekime başvurmalıdır. Şikâyeti olmasa da 40 yaşını geçenlerin, ailesinde erken kalp hastalığı bulunanların, sigara içenlerin, tansiyon ve şeker hastalarının düzenli olarak tansiyon, kan şekeri ve kolesterol ölçtürmesi önerilir.

Kısaca

Kalp krizi, kalbi besleyen damarın pıhtıyla tıkanması sonucu kalp kasının zarar görmesidir. Sigara, yüksek tansiyon, kolesterol ve şeker hastalığı başlıca nedenleridir. Erken müdahale hayat kurtarır; şüphe hâlinde vakit kaybetmeden 112 aranmalıdır.

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi yerine geçmez. Şikâyetleriniz için bir hekime başvurun. Acil durumlarda 112’yi arayın.