Berlin Duvarı: 28 Yıl Bir Şehri İkiye Bölen Duvar, Bir Basın Toplantısındaki Hatayla Nasıl Yıkıldı?

9 Kasım 1989 gecesi, Berlin’de on binlerce insan sınır kapılarına akın etti. Birkaç saat içinde, 28 yıldır şehri ikiye bölen beton duvarın üzerine çıkan insanlar şampanya patlatıyor, çekiçlerle duvardan parçalar koparıyordu. Berlin Duvarı’nın yıkılışı, Soğuk Savaş’ın sona erişinin ve Avrupa’nın yeniden şekillenmesinin sembolü oldu.

Duvar Neden Yapıldı?

İkinci Dünya Savaşı’nın ardından yenilen Almanya, müttefik güçler tarafından dört işgal bölgesine ayrıldı. Zamanla ABD, İngiltere ve Fransa’nın bölgeleri Federal Almanya’yı (Batı Almanya), Sovyet bölgesi ise Demokratik Almanya’yı (Doğu Almanya) oluşturdu. Başkent Berlin de aynı şekilde bölünmüştü; ancak şehir tamamen Doğu Almanya topraklarının içinde kalıyordu.

1950’lerde milyonlarca Doğu Alman, daha iyi yaşam koşulları ve özgürlük arayışıyla Batı’ya geçti. Bu göçün önemli bir kısmı, sınırın görece kolay geçilebildiği Berlin üzerinden gerçekleşiyordu. Nitelikli iş gücünün kaybından endişe eden Doğu Alman yönetimi, Sovyetler Birliği’nin onayıyla sınırı kapatmaya karar verdi.

13 Ağustos 1961: Bir Gecede Yükselen Duvar

13 Ağustos 1961 sabahı Berlinliler, şehrin ortasından geçen dikenli tellerle uyandı. Kısa sürede teller yerini betona bıraktı. Doğu Alman yönetimi bu yapıyı “anti-faşist koruma duvarı” olarak tanıttı. Duvar zamanla geliştirildi: İkinci bir duvar, aradaki “ölüm şeridi”, gözetleme kuleleri, köpekler ve silahlı sınır muhafızlarıyla neredeyse geçilmez hâle geldi.

Batı Berlin’i tamamen çevreleyen sınır hattı yaklaşık 155 kilometre uzunluğundaydı. Bir gecede aileler, arkadaşlar ve sevgililer birbirinden ayrıldı. Duvarı aşmaya çalışan pek çok kişi hayatını kaybetti; araştırmalar duvarda en az 140 kişinin öldüğünü ortaya koyuyor.

Duvarın Yıkılışına Giden Yol

1980’lerin sonunda Sovyetler Birliği’nde başlayan reformlar, Doğu Avrupa’da değişim rüzgârlarını hızlandırdı. 1989 yazında Macaristan’ın Avusturya sınırını açmasıyla binlerce Doğu Alman bu yolla Batı’ya geçmeye başladı. Doğu Almanya’nın şehirlerinde, özellikle Leipzig’de, her hafta on binlerce kişinin katıldığı barışçıl gösteriler düzenleniyordu.

9 Kasım 1989: Bir Basın Toplantısı

9 Kasım akşamı Doğu Alman yönetiminin sözcüsü Günter Schabowski, canlı yayınlanan bir basın toplantısında seyahat kurallarında yapılan değişikliği duyurdu. Kendisine verilen notu tam olarak bilmeyen Schabowski, bir gazetecinin “Ne zaman yürürlüğe girecek?” sorusuna kâğıtlarına bakarak “Bildiğim kadarıyla hemen, gecikmeksizin” diye cevap verdi.

Haber televizyonlardan yayılınca binlerce Doğu Berlinli sınır kapılarına koştu. Kalabalık karşısında ne yapacaklarını bilemeyen sınır muhafızları, gece yarısına doğru önce Bornholmer Caddesi’ndeki kapıyı, ardından diğer kapıları açtı. Duvar fiilen yıkılmıştı.

Sonrası: Almanya’nın Birleşmesi

Duvarın yıkılmasından yaklaşık bir yıl sonra, 3 Ekim 1990’da iki Almanya resmen birleşti. Ertesi yıl Sovyetler Birliği dağıldı ve Soğuk Savaş dönemi sona erdi. Ancak doğu ve batı arasındaki ekonomik ve toplumsal farkların kapanması uzun yıllar aldı; bazı farklar bugün de tartışılıyor.

Bugün Duvardan Geriye Ne Kaldı?

• East Side Gallery: Duvarın en uzun ayakta kalan bölümü, dünyanın dört bir yanından sanatçıların resimleriyle açık hava galerisine dönüştü.
• Bernauer Caddesi Anıt Alanı: Ölüm şeridi ve gözetleme kulesiyle duvarın gerçek görünümünü koruyan anma alanıdır.
• Checkpoint Charlie: Soğuk Savaş döneminin en ünlü sınır kapısıdır ve bugün bir müzeye ev sahipliği yapar.

Sıkça Sorulan Sorular

Berlin Duvarı ne zaman yapıldı?

Berlin Duvarı’nın inşasına 13 Ağustos 1961’de başlandı.

Berlin Duvarı ne zaman yıkıldı?

Sınır kapıları 9 Kasım 1989 gecesi açıldı; bu tarih duvarın yıkılışı olarak kabul edilir.

Berlin Duvarı kaç yıl ayakta kaldı?

Yaklaşık 28 yıl boyunca ayakta kaldı.

Almanya ne zaman birleşti?

Doğu ve Batı Almanya, 3 Ekim 1990’da resmen birleşti.

Görsel: Raphaël Thiémard from Belgium. / Wikimedia Commons (CC BY-SA 2.0)