Deprem anında ne yapılmalı? Evde, sokakta ve araçta doğru hareketler
Deprem anında ne yapılmalı sorusunun yanıtını sarsıntı başladığında düşünmeye vakit yoktur. Büyük bir depremde karar vermek için yalnızca birkaç saniyeniz olur. O saniyelerde doğru hareketi yapabilmek, önceden öğrenmeye ve tekrar etmeye bağlıdır. Deprem sırasındaki yaralanmaların büyük bölümü, panikle koşarken düşmekten, merdivenlerde ezilmekten ve devrilen eşyalardan kaynaklanır. Aşağıdaki öneriler, Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı’nın (AFAD) yayımladığı temel kurallara dayanıyor.
Deprem anında ne yapılmalı? Altın kural: Çök-Kapan-Tutun
Bina içindeyseniz sarsıntı sırasında dışarı koşmayın. Bulunduğunuz yerde, kendinizi koruyabileceğiniz en yakın noktada şu üç hareketi yapın:
- Çök: Dizlerinizin üzerine çökün. Böylece sarsıntı sizi yere düşüremez.
- Kapan: Başınızı ve ensenizi kollarınızla koruyun. Sağlam bir masanın altına girin ya da koltuk, kanepe, içi dolu sandık gibi sağlam bir eşyanın yanına cenin pozisyonunda kapanın.
- Tutun: Sığındığınız eşyaya tutunun ve sarsıntı bitene dek pozisyonunuzu koruyun.
Evde ve iş yerinde
- Pencerelerden, camlı dolaplardan, aynalardan ve devrilebilecek eşyalardan uzaklaşın.
- Merdivenlere, balkona ya da çıkışa doğru koşmayın. Merdivenler ve balkonlar binanın en zayıf bölümleridir.
- Asansörü kullanmayın. Asansördeyseniz en yakın katta durdurup inin.
- Balkondan ya da pencereden atlamayın.
- Mutfakta iseniz ocağı kapatın, dökülebilecek malzemelerden uzaklaşın.
- Yataktaysanız ve yakınınızda korunacak bir yer yoksa yatağın yanına yere kapanın, başınızı yastıkla koruyun.
- Kibrit, çakmak yakmayın; elektrik düğmelerine dokunmayın. Gaz kaçağı varsa patlamaya yol açabilir.
- Tekerlekli sandalyedeyseniz tekerlekleri kilitleyin, başınızı ve boynunuzu koruyun.
Okulda
Öğrenciler sıraların altına ya da yanına çöküp kapanmalı, başlarını korumalıdır. Sarsıntı sırasında koridora ve merdivenlere koşulmamalıdır. Sarsıntı bittikten sonra öğretmenin yönlendirmesiyle, sırayla ve koşmadan bina boşaltılmalı, okulun toplanma alanına gidilmelidir.
Sokakta ve açık alanda
- Binalardan, duvar diplerinden, enerji hatlarından, direklerden ve ağaçlardan uzaklaşın.
- Açık bir alana çıkın; çömelerek başınızı koruyun.
- Bina cephelerinden düşebilecek cam, baca, klima ve tabelalara karşı dikkatli olun.
- Deniz kıyısındaysanız, büyük bir sarsıntının ardından tsunami olasılığına karşı kıyıdan uzaklaşıp yüksek bir yere çıkın.
- Yamaç ve şev altlarında durmayın; kaya düşmesi ve heyelan riski vardır.
Araç kullanırken
- Yol güvenliyse aracı sağa çekip durun; kontak anahtarını üzerinde bırakın.
- Köprü, üst geçit, tünel, enerji hattı ve bina yakınında durmayın.
- Açık alandaysanız sarsıntı bitene dek camlar kapalı biçimde aracın içinde kalın.
- Tüneldeyseniz ve çıkışa yakın değilseniz aracı durdurup inin, başınızı koruyarak aracın yanına çökün.
- Kapalı otoparktaysanız araçtan çıkın, aracın yanına çöküp kapanın.
- Sarsıntıdan sonra yolları acil yardım araçlarına açık bırakın.
Metroda ve toplu taşımada
Gerekmedikçe trenden inmeyin; raylardaki elektrik tehlikelidir. Tutamaklara sıkıca tutunun ve görevlilerin anonslarını izleyin. Otobüste ya da minibüste iseniz araç durana kadar yerinizde kalın.
Alışveriş merkezi, sinema ve kalabalık yerlerde
Çıkışlara doğru koşan kalabalığa katılmayın; izdiham, sarsıntıdan daha tehlikeli olabilir. Raflardan, vitrinlerden ve asılı aydınlatmalardan uzaklaşın. Bulunduğunuz yerde çöküp başınızı koruyun. Sarsıntı bitince sakin biçimde, merdivenleri kullanarak dışarı çıkın.
Çocuklar, yaşlılar ve engelli bireyler
Küçük çocukları kucaklayarak birlikte çöküp kapanın; onları gövdenizle koruyun. Yürümekte zorlanan yaşlılar ve hastalar için sarsıntı sırasında yer değiştirmek risklidir; bulundukları yerde başlarını yastık ya da kollarıyla korumaları daha güvenlidir. Evde bakıma muhtaç biri varsa, deprem anında ona kimin yardım edeceği önceden kararlaştırılmalıdır.
Sarsıntı ne kadar sürer?
Büyük depremlerde bile kuvvetli sarsıntı çoğu zaman bir dakikadan kısa sürer. Bu süre insana çok uzun gelir; ancak bulunduğunuz güvenli noktada kalmak, hareket hâlindeyken yaralanma riskinden çok daha düşük risk taşır.
Deprem anında yapılmaması gerekenler
- Panikle koşmak, bağırmak
- Merdiven ve asansör kullanmak
- Balkona çıkmak, pencereden atlamak
- Kapı eşiğinde durmak; günümüz binalarında kapı kasaları koruma sağlamaz
- Kolon dibine sığınmaya çalışmak için odadan odaya geçmek
- Telefonla konuşarak hatları meşgul etmek
Sarsıntı bitince
Önce kendi durumunuzu, sonra çevrenizdekileri kontrol edin. Gaz, elektrik ve su vanalarını kapatın. Ayakkabılarınızı giyin, hazırsa afet çantanızı alın ve binayı merdivenlerden terk edin. Artçı depremlere karşı hasarlı binalara girmeyin, toplanma alanına gidin. Telefonu yalnızca acil durumlar için kullanın; yakınlarınıza kısa mesajla haber verin.
Bilgi tek başına yetmez: Tatbikat yapın
Deprem anında doğru davranış, ancak önceden denenmişse refleks hâline gelir. Evde yılda en az iki kez aile tatbikatı yapın: Her odada güvenli noktayı belirleyin, çök-kapan-tutun hareketini uygulayın, buluşma yerinizi kararlaştırın. Depremin ne olduğunu ve nasıl oluştuğunu deprem nedir yazımızda bulabilirsiniz.
